China Daily / Zhao Huirong

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy 29 Ocak’ta bir kararname imzalayarak, Ukrayna uzay şirketi Motor Sich’de hisse satın almak isteyen Skyrizon Aviation dâhil dört Çin şirketine yaptırımlar koydu. Yaptırımlar, Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Skyrizon’un ABD ihraç ürünlerine ulaşmasını yasaklamasından sonra getirildiği için, bazıları anlaşmayı Ukrayna’nın güvenlik politikası etkileyen Washington’ı memnun etmek için engellediğini ileri sürüyor.

Yaptırımlar Skyrizon’un ticari işlemlerini ve Ukrayna’dan dışarıya üç yıl sermaye çıkarmasını yasaklıyor. Çin şirketi Motor Sich’in çoğunluk hisselerine 2017’de satın almıştı ve uçak motoru üreticisi şirketin 2014’teki Ukrayna-Rus gerilimi nedeniyle ortaya çıkan zorluklarını hafifletmesi bekleniyordu, ama hisseleri Ukrayna istihbarat kuruluşunun soruşturması nedeniyle donduruldu. Çin şirketi kayıplarını telafi etmek için tahkime başvurmak zorunda kaldı.

ABD’NİN UKRAYNA ÜZERİNDE ETKİSİ OLDUĞU DOĞRU

Eski ABD yönetimi, Joe Biden’ın başkanlık yemini etmesinden sadece birkaç gün önce, şirketin ABD ihraç ürünlerine ulaşmasını kısıtlamak için Skyrizon’u “Askeri Son Kullanıcı Listesi”ne eklemişti ve buna gerekçe olarak Çin şirketinin savaş uçağı motorları dâhil askeri ekipmanlar üretme gücünü göstermişti.

ABD’nin Ukrayna üzerinde etkisi olduğu doğru, ama Ukrayna’nın yaptırımları Zelenskiy’in kör bir şekilde ABD’nin liderliğini takip edeceği anlamına gelmiyor. Aslında, yaptırımlar sadece anlaşmaya dâhil olan şirketleri hedef alıyor, ortak Çin-Ukrayna projelerine katılanları değil. Zelenskiy, Çin-Ukrayna ilişkilerine zarar vermek istemiyor, aksine Çin ile derin ticari ilişkiler kurmaya çalışıyor, çünkü ABD medyasına 1 Şubat’ta verdiği demeçte söylediği gibi, Çin’i büyük bir jeopolitik tehdit olarak görmüyor.

UKRAYNA’NIN ÇİN’E İHRACATI YÜZDE 70 ARTTI

Ukrayna devlet başkanına göre, Ukrayna’daki Çinli iş insanlarına aynı Amerikalı insanlarına davranıldığı gibi davranılıyor. Hiçbir ülkenin Motor Sich’de kontrol hisselerini ele geçirmesine kendisi görevde olduğu sürece izin vermeyeceğini belirtmesine rağmen, Çin ile ekonomik iş birliğinin Ukrayna ekonominin güçlenmesine yardım edeceğine inandığını da söyledi.

Zelenskiy 2019’da o zamanki Çin’in Ukrayna büyükelçisi olan Du Wei ile görüşmesinde Ukrayna’nın Çin ile ilişkilerine büyük önem verdiğini söyledi ve Çinli iş insanlarının liderlerini Ukrayna’nın altyapısında yatırım yapmaya ve tarımsal ürünlerin işlenmesi, enformasyon teknolojisi, yeşil ekonomi ve sayısal ekonomi gibi alanlarda iş birliğini güçlendirmeye çağırdı.

Zelenskiy Çin’in Xinhua haber ajansına ekim ayında verdiği demeçte, Çin ile Ukrayna’nın yeni bir strateji, yeni bir vizyon ve yeni büyüme noktaları geliştirmek için birlikte çalışmak zorunda olduklarını söyleyerek, Çin’in her zaman Ukrayna’nın dış politika önceliklerinden biri olduğunu ve öyle kalacağını vurguladı.

Ukraynalı yetkililer ayrıca Ukrayna’nın bu iddialı projeye etkin biçimde katılmak için ekonomik ve sanayi potansiyelleri olduğu için, Çin’in önerdiği Kuşak Yol Projesi’ni açıkça destekledi. Aralıkta Çin-Ukrayna Hükümetlerarası İş Birliği Komitesi’nin dördüncü toplantısında, iki taraf ekonomi, ticaret, tarım, eğitim, kültür, sağlık ile uzay, bilim ve teknoloji konularında anlaşmaya vardı. İkili ticaret ise, geçen yıllarda artarak 2019’da 13 milyar dolara çıktı ve ikili ticaret yıllık bazda 2020’nin ilk yarısında yüzde 20 artarken, Ukrayna’nın Çin’e ihracatı yüzde 70 arttı ve bu Çin’i Ukrayna”nın en büyük ticari ortağı haline getirdi.  

ZELENSKİY ÇİN-UKRAYNA İLİŞKİLERİNE ZARAR VERMEK İSTEMİYOR

Yine de Çin’in tarım, iletişim, enerji, altyapı inşaatı, imalat ve lojistik gibi alanlarda yoğunlaşan Ukrayna’daki doğrudan yatırımları, Çinli işletmelerin Ukrayna’daki yatırımlarını artırmak istemelerine rağmen, ticaretin büyümesinin çok gerisinde kaldı. Ancak Skyrizon’a getirilen yaptırımlar, Çin’in Ukrayna’daki yatırımların önemli ölçüde artması şansını azalttı ve potansiyel yatırımcıların yatırım yapmadan önce ülkedeki siyasi riskleri göz önüne almasına neden oldu.

Ukrayna yaklaşık 10 yıllık bağımsızlığı döneminde Avrupa Birliği (AB) ve ABD ile yakından müttefik olmak isterken egemen bir devlet olarak kendi yolunu belirlemeye çalıştı. Bunun aksine Ukrayna’nın Çin’e karşı açık bir politikası yok ve bu Çin-Ukrayna iş birliği projelerini etkiledi. Şimdi Ukrayna bu hedefi belli yaptırımların genel Çin-Ukrayna ekonomik iş birliğini etkilemeyeceğini açıklığa kavuşturmalıdır. Öte yandan, Ukrayna’daki Çinli işletmeler sadece işlerini yasalara göre idare etmemeli, aynı zamanda değişen iş ortamını daha iyi anlamak ve riskleri en aza indirmek için yerel hükümetle, medya ve düşünce kuruluşları ile iş birliğini güçlendirmelidir.