Avrupa Birliği (AB)-Çin Kapsamlı Yatırım Anlaşması (CAI), hem AB hem de Çin’in yararına ve öyle de olmalı, çünkü görüşmelerin tamamlanması iki tarafın yaklaşık yedi yılını aldı.

Bu anlaşma diğer yatırım anlaşmalarından farklı çünkü bu anlaşma, sadece yabancı doğrudan yatırımı desteklemeyecek, aynı zamanda yatırımı daha adil, şeffaf, yeşil ve bir dereceye kadar daha iyi iş uygulamalarına yol açacağı için ona değer temelli yatırım anlaşması diyebiliriz. Her iki tarafın da bazı tavizler vermesi gerekiyordu, ancak durum her zaman böyledir ve gelecekte yapılacak anlaşmalar diğer alanları kapsayabilir. İki taraf anlaşmayı imzaladıktan sonra Çin ile AB’deki insanlar, daha iyi ve ucuz ürünler ile hizmetler görmeli. Daha da önemlisi, anlaşma ayrıca ticari korumacılıktan uzaklaşıyor.

AVRUPA BİRLİĞİ ANLAŞMADAN ÜÇ ÖNEMLİ KONUDA FAYDA SAĞLAYACAK

Çin’in CAI anlaşmasından üç önemli fayda elde edeceğini düşünüyorum.

İlk olarak, Çin, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve dünyaya, gelişmiş bir ekonomiyle önemli bir ticaret anlaşması görüşebileceğini gösterme fırsatı elde etti. Bu anlaşmanın yürürlüğe girmesi, Çin’e şimdi, Joe Biden’ın ABD başkanı olmasıyla ABD ile daha iyi pazarlık gücü verecek ve ABD-Çin ticaret anlaşmasının “ikinci safhası” üzerinde görüşmeler başlayabilecek.

İkincisi, anlaşma, Çin şirketlerinin Avrupa’da yatırım yapmak için düzenleyicilerin onayını almasını kolaylaştıracak, ancak şirketler bu tür onayları almada bazı güçlüklerle karşı karşıya kalmaya devam edecek. 

Üçüncüsü, anlaşma, Çin’e, en büyük ticari ortaklarından biri olan AB piyasasına erişimini sürdürmesini sağlayacak.

AB de anlaşmadan üç önemli konuda fayda sağlayacak.

AB şirketleri, finansal hizmetler, önemli kentlerdeki özel hastaneler, inşaat, iletişim hizmetleri, hava ile deniz taşımacılığı, araştırma ve geliştirme, imalat, çevresel hizmetler, otomotiv ile yeni enerji araçları gibi sektörlerin daha fazla açılmasıyla 1,4 milyar nüfuslu Çin piyasasına daha açık ve eşit erişim sağlayacak.

Finansal hizmetlere erişim, ABD’nin Çin ile ticaret anlaşmasının “ilk safhasında” elde ettiği ile aynıdır, fakat ABD, birçok diğer alanlarda ek doğrudan yabancı yatırım erişimi alamamıştır. CAI’da, bankacılık, menkul kıymetler ticareti, sigorta, reasürans ve varlık yönetimi için yabancı sermaye tavanı ve ortak girişim gereksinimleri kaldırılmıştır.

AVRUPA BİRLİĞİ ŞİRKETLERİ İÇİN DAHA FAZLA ERİŞİM

Görüşmelerin sonucunda, çoğunluğu Çin mülkiyetine ihtiyaç duyan sektörlerin sayısı düşerken, AB şirketlerinin yatırım yapamayacağı sektör sayısı artıyor.

Yeşil yenilik dâhil olmak üzere yenilik, yatırım anlaşmasının desteklediği küresel iş birliğinden çok fazla faydalanır. Örneğin, büyük bir lityum hidroksit üreticisi Yahua Group’un yakında, önde gelen ABD’li elektrikli araç üreticisi Tesla’ya pil üretimi için beş yıl süreyle tedarik anlaşması imzaladığını gördük. Çin-AB yatırım anlaşması, Çinli ve Avrupalı şirketler arasında daha fazla iş birliği ve anlaşmalar yapılmasını teşvik edecek.

Avrupalı işletmeler, AB için önemli bir endişe yaratan Çin piyasasına daha büyük erişime sahip olacak. Örneğin, iki taraf Çin hükümetinin yerli işletmelere sağladığı desteklerde şeffaflık olacağı konusunda anlaştı. Anlaşma ayrıca, Avrupalı şirketlere örneğin mal ve hizmetleri satın alırken ya da satarken, Çin devlet malı olan şirketlerden farklı davranmayacağını garanti edecek. Çin ayrıca, daha fazla yatırım çekme ya da korumacı amaçlarla iş gücü standartları kullanma arayışında emek sektöründe koruma standartlarını düşürmeyeceğini kabul etti.

Birçok Amerikalı siyasetçi, yakın geçmişe nazaran bugün Çin karşıtı bir tutum içindeler. Ancak Biden’ın, ortalama bir Amerikalı siyasetçiye göre Çin ile daha fazla yapıcı ilişki yanlısı olduğuna inanıyorum, çünkü Biden, eski ABD Başkanı Barack Obama döneminde ve onun Çin stratejisini geliştirme sürecinde Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping ile çalışmaktan faydalandı.

Çin-AB yatırım anlaşması, Biden’a, ABD yönetimindeki diğerlerine karşı daha ılımlı bir Çin stratejisine sahip olmaya ihtiyaç duyması konusunda destek sağlayarak, ABD’nin çıkarına olacaktır. Çin stratejisi, Çin ile yapıcı bir ilişkiyi ve ABD için Çin-AB yatırım anlaşmasına benzer bir anlaşmayı geliştirmeyi amaçlayan çalışmayı kapsıyor.

Çin-AB anlaşması çok taraflı anlaşmaların, serbest ticareti ilerletmede önemli bir role sahip olduğunu gösteriyor.  Doğru, bütün ülkeler yatırım anlaşmasının parçası değildir ve doğrudan yabancı yatırımları kapsıyor ticareti değil, ancak anlaşma yürürlüğe girdikten sonra yatırım anlaşmalarında sunulanların tamamını ya da bir kısmını diğer ülkelere genişletmek, sil baştan başlamaktan daha kolay olacaktır. Potansiyel bir anlaşmayla ilgili olan gibi diğer anlaşmaları tamamlamak daha kolay olacaktır.

ILO KURALLARINI ONURLANDIRMAK

AB’de birçok kesim, anlaşmanın, Çin’in Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) sözleşmelerine uyması amacıyla daha güçlü olmasını istedi. Bunun yerine, Çin’in, ikisi zorunlu çalıştırmayla ilgili olmak üzere önemli dört ILO sözleşmesini onaylamak için çalışacağını kabul etmesi daha anlamlı.   

CAI görüşmelerini tamamlamak kolay olmadı ve Almanya’nın, AB Konseyi’nin liderliğinin son günlerinde Almanya ve Cumhurbaşkanı Xi’nin güçlü desteğiyle bu anlaşma sağlandı. Fransa da bu konuyu çok destekleyici tavır izledi.

AB liderliği bu tarz bir anlaşmayı görüşme yetkisini yedi yıl önce kazandığı için görüşmelerin sonucu tamamıyla yasal. Fakat, aralarında Polonya, İtalya, Belçika ve İspanya’nın bulunduğu bazı AB üyesi ülkelerin görüşmelerin agresif biçimde yürütülmesini eleştirmesi, İngiltere AB’den çıktığı için Almanya ve Fransa’nın şimdi AB’ye hakimiyeti konusundaki endişeleri artırdı.

KAPSAMLI ANLAŞMA, İKİLİ ANLAŞMALARIN YERİNİ ALACAK

Avrupa Parlamentosu’nun yatırım anlaşmasını onaylaması gerekiyor ve muhtemelen bir tartışma olacak. Ancak Avrupa Parlamentosu’nun normalde AB liderlerinin anlaştığı gündemi takip ettiği için anlaşmanın onaylanacağına inanıyorum. Anlaşma ayrıca, Çin’in AB üyesi ülkelerle yaptığı farklı 26 karşılıklı yatırım anlaşmasının yerini alacağı için kayda değer ve bu yüzden AB’nin önemi ve işleyişi konusunda olumlu bir adım. 

Çin-AB yatırım anlaşması, hem AB hem de Çin’in bir sonraki adımı için iyi ve daha fazla iş birliği sağlamasının umut verici bir işareti. Bu iki önemli oyuncunun örneğinden ilham alarak diğer ekonomiler, son zamanlardaki korumacı önlemleri terk etmek için adım atabilirler.

China Daily / Carl F. Fey