Haber / Analiz: Mehmet Emre Öztürk

Azerbaycan ve Çin arasındaki ikili iş birlikleri stratejik öneme sahip bir görünüme bürünüyor. Her iki ülke de ikili ilişkileri sürdürmek ve derinleştirmek adına Kuşak ve Yol İnisiyatifi üzerinde yoğunlaşmaya devam ediyor.

Büyük bölgesel enerji ve ulaşım koridorları üzerinde olan Azerbaycan, TRACECA (Avrupa-Kafkasya-Asya Taşımacılık Koridoru) ve Demir İpek Yolu çerçevesinde Beijing-Londra hattı için önemli bir kavşak durumu üstleniyor. Kuşak ve Yol İnisiyatifi ile Avrupa’ya ulaşımda alternatif koridorlar oluşturmak isteyen Çin Halk Cumhuriyeti için Orta Koridor kritik öneme sahip. İhracatın yüzde 95’inde deniz taşımacılığına bağımlı olan Çin, 12 günde Avrupa’ya taşımacılık imkânı sağlayan Orta Koridor’u stratejik bir çerçevede değerlendiriyor.

44 günlük savaş ardından 10 Kasım 2020’de Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya tarafından imzalanan anlaşmanın 9. maddesine göre, bölgedeki tüm ekonomi ve ulaşım bağlantıların yenilenmesi söz konusu. Bu bağlamda, Zengezur Koridoru’nun yeniden canlanması Güney Kafkasya’da Orta Koridoru destekleyecek bir ağın oluşumunu destekleyecek.

ZENGEZUR KORİDORU İÇİN NASIL BİR SÜREÇ İZLECEK?

Tarihte aktif olarak kullanılan Zengezur Koridoru, Ermenistan işgali ardından tahrip edilmişti. Hattın bir kısmı ise bölgede yapılan baraj nedeniyle sular altında kalarak kullanılamaz hale gelmişti.

Plana göre, koridorun 43 kilometrelik demir yolu ağı Ermenistan’dan geçecek. Bu kısım için Ermenistan-Azerbaycan-Rusya’nın masaya oturması gerekiyor. Azerbaycan’ın burada Rusya ile arabulucu olarak değil üçüncü bir taraf olarak görüşmeye hazırlanıyor. Zira, Ermenistan demir yolları mülkiyetinin Rusya’ya ait olması Rusya’nın koridorun yeniden inşasında söz sahibi olmasını sağlıyor.

Anlaşmaların sağlanması ile Azerbaycan’ın Fuzuli şehrinin Horadiz ilçesinden başlayacak demir yolu ağı yenilemesi, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nin Ordubad şehrine kadar uzanan 165 km’lik bir hattı oluşturacak. Ordubad’dan, Iğdır Dilucu sınır kapısına kadar uzanan hattın yenilenmesi ile koridorun Bakü’den kesintisiz Doğu-Batı, Kuzey-Güney bağlantısı sağlaması bekleniyor.

Demir Yolu ağının yanı sıra, Ahmetbeyli-Horadiz-Mincivan-Ağbend otoyolu devreye alınacak.

KAZANIMLAR NELER OLACAK?

Orta Koridor’da Bakü-Tiflis-Kars Tren Demir yolu hattı üzerinden sağlanan ulaşım ağı için alternatif bir rota oluşması, Zengezur’a gözleri çeviriyor. Öte yandan Nahçıvan-Azerbaycan, Türkiye-Azerbaycan arasında yeni bir ağın oluşması bölgesel kalkınmanın önünü açacak.

Öte yandan Bakü, Trans-Avrasya telekomünikasyon koridoru için bir merkez olmaya hazırlandığını duyurdu. Bu durum, Çin’in Dijital İpek Yolu projesin ile örtüşerek Mumbai’den Frankfurt’a Azerbaycan üzerinden bir telekomünikasyon ağı oluşturacak. Halihazırda AzerTelecom ve China Telecom’un 2019 yılında imzaladığı iş birliği anlaşmaları genişletebilir.

Hazar Denizi ile Azerbaycan, Doğu Asya, Avrupa ve Rusya’nın ekonomik çıkarlarının ortak bir kavşağı olacaktır. Bu minvalde koridor Azerbaycan Avrupa ekonomik halkasını Doğu Asya’ya bağlayan yeni bir nokta haline gelirken Kuzey-Güney arasında da bir köprü görevi üstlenecek.

Çin ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki en kısa kara yolu hattının ortaya çıkması güzergâh ülkelerinin transit geçiş anlaşmalarını yeniden düzenleyerek, karşılıklı ticari ilişkilerini geliştirecektir. 

ÇİN’İN BAKIŞ AÇISI

Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Azerbaycanlı mevkidaşı İlham Aliyev ile 2 haziranda yaptığı telefon görüşmesi ardından, Çin’in Azerbaycan’ı Kuşak ve Yol gelişiminde önemli bir ortak olarak gördüğünü ve iş birliğini derinleştirmek için daha fazla çaba gösterilmesini istediği söyledi.

Çin’in Azerbaycan tarafından daha yüksek kaliteli özel ürünler ithal etmeye istekli olduğunu söyleyen Xi, iki tarafın uluslararası taşımacılık ve lojistik iş birliğini derinleştirmesi, Asya-Avrupa ulaşım koridorlarının inşasını desteklemesi ve bölgesel bağlantıyı güçlendirmesi gerektiğini kaydetti.

ŞUŞA BEYANNAMESİ’NDE ZENGEZUR KORİDORU VURGUSU

Türkiye ve Azerbaycan arasında kısa süre önce imzalanan Şuşa Beyannamesi’de iki ülke topraklarından geçen Orta Koridoru kapsayan uluslararası ulaşım ağları için iş birliği gündeme geldi.

Beyannamenin 6. Maddesinde şu ifadelere yer verildi:

“Taraflar, Türkiye ve Azerbaycan’ı birleştiren Azerbaycan Cumhuriyeti Batı rayonları ile Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki koridorun (Zengezur Koridoru) açılmasının ve söz konusu koridorun devamı olarak Nahçıvan-Kars demir yolunun inşaatının iki ülke arasındaki ulaştırma-iletişim ilişkilerinin yoğunlaştırılmasına önemli katkı sağlayacağını belirtirler.”

Beyannamede yer alan iki ülke arasında ulaştırma ve iletişim iş birliği ibaresi, Kuşak ve Yol kapsamında iki ülkenin elde ettiği kazanımlar ve deneyimler ile yeni bir kazan-kazan sürecine gireceğine işaret etti.

TÜRKİYE-ÇİN KARA YOLU TAŞIMACILIĞI İÇİN YENİ BİR FIRSAT

Türkiye ile Çin hükümetleri arasında 13 Mayıs 2017 tarihinde Beijing’de imzalanan Kara Yolu ile Uluslararası Yük ve Yolcu Taşımacılığı Anlaşması, 20 Mart 2021 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından onaylanmıştı. Bu kapsamda iki ülke arasındaki düzenli yolcu taşımacılığı ile transit geçişler izin belgesinden muaf tutuluyor ve Türk TIR’larının Çin’in 90 içerisinde yer alan Khorgas şehrine kadar geçişine izin veriliyordu.

Kara taşımacılığında Ermenistan ile sınır kapısının olmaması, taşıma sürecinin Gürcistan üzerinden çıkış yapmasını sağlıyordu.

Zengezur Koridoru ile, Nahçıvan rotasına yönelen kara taşımacılığı için mesafe ortalama 340 km azalırken, kara ve demir yolu taşımacılığında en önemli etken olan iklim şartlarında da avantaj elde etmiş olacak. Böylece Türkiye’den Çin’e uzanan kara yolu taşımacılığında yeni bir döneme geçilebilir.