Haber: Mehmet Kıvanç

Afganistan’da Taliban hızla ilerliyor. Kırsalın ardından büyük kentlere yönelen örgüt son bir haftada 10 vilayet merkezini ele geçirdi. ABD istihbaratı Kabil’in 90 günde düşebileceğini raporladı. Çin ve Rusya’nın sınır güvenliği hassasiyeti yükselirken Türkiye’nin Kabil Havalimanı görevine ilişkin belirsizlik sürüyor. Doç. Dr. Fahri Erenel’e göre, Türkiye’nin Kabil’de kalma olasılığı azalıyor.

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı (ABD) Joe Biden, Afganistan’dan çekilme kararından pişman olmadığını söylerken, ABD Savunma Bakanlığından (Pentagon) adının açıklanmasını istemeyen bir yetkili, Taliban’ın Afganistan’ın başkenti “Kabil’i 90 gün içinde ele geçirebileceği” yönünde tahminde bulundu. Taliban’ın hızlı ilerleyişini Beyaz Saray’da değerlendiren Biden, Afganlara “toprakları için savaşma” çağrısı yaptı.

MEZAR-I ŞERİF SEFERBERLİĞİ

ABD’nin kaotik çekilme adımıyla kendi haline bıraktığı Afganistan’da Taliban, ağustos ayının ilk yarısında stratejik bir saldırı başlatarak kalabalık nüfuslu yerleşim birimlerini hedef aldı. 5-12 Ağustos tarihleri arasında 10 büyük vilayetin merkezi Taliban kontrolü altına girdi.

Başkente 130 kilometre uzaklıktaki Gazne kentinin de Taliban kontrolüne girmesi, endişeleri artırdı. Askeri uzmanlar saldırı altındaki kuzeydeki Mezar-ı Şerif kentinin düşmesi durumunda Kabil’deki hükümet güçlerinin çok kısa sürede başkenti boşaltmak zorunda kalacağını değerlendiriyor.

Kabil savunmasının ön cephesi olarak kabul edilen Mezar-ı Şerif’i kurtarmak için adeta seferberlik ilan edildi. Cumhurbaşkanı Eşref Gani, Mareşal Raşid Dostum, Muhammed Muhakkik, Cuma Han Hamdard ile kuzeydeki Belh vilayetinin merkezi Mezar-ı Şerif kentine gitti.

İddialı konuşan Dostum, Taliban’ı ülkenin kuzeyinden “temizleyeceklerini” söyledi. Dostum, “Taliban’ın kaçacak yer bulamayacağını” da öne sürdü.

Ülkedeki genel durum haritası üzerinden Taliban’ın geometrik ilerlemesi izlenebilir.

Harita 1:
Kaynak: https://gandhara.rferl.org/

Koyu gri bölgeler 8 Nisan itibarıyla Taliban kontrolünde olan alanları gösteriyor. Açık gri alanlar ise ABD’nin çekilme takvimini başlattığı 1 Mayıs’tan 10 Ağustos’a kadar Taliban’ın ele geçirdiği alanlar. Sarı renkle boyanan yerler ise şimdilik Kabil hükümetinin kontrolünde, turuncu bölgeler ise şimdilik tartışmalı bölgeler olarak kaydediliyor.

Dünya Postası Programına konuk olan İstinye Üniversitesi Öğretim Üyesi Emeli Tuğgeneral Fahri Erenel, Afganistan’daki çatışma dinamiklerini “Taliban’ın durdurulamayacağını düşünüyorum.” sözleriyle değerlendirdi.

Peki, Kabil Havalimanındaki Türk askerinin misyonu bu kaosun ortasında devam edecek mi? Doç. Dr. Erenel bu soruyu “Her geçen gün Türkiye’nin bu görevi biraz daha geri plana attığını değerlendiriyorum.” diyerek yanıtladı.

9-13 tarihlerini kapsayan Çin-Rusya ortak askeri tatbikatı: Etkileşim 2021 / Çin’in kuzeybatısında yer alan Ningxia Hui  bölgesi

Her ne kadar Taliban, İran, Rusya ve Çin’e “bölge ülkelerine yönelik saldırılara izin vermeyeceğiz” mesajları verse de Afganistan’ın komşuları da gidişatı dikkatli bir şekilde izliyor. Özbekistan ve Tacikistan sınırının tamamen Taliban’ın elinde olduğunu belirten Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu, “Tacikistan ve Özbekistan askeri güçlerinin olası provokasyonlara hazırlıklı olması bizim için aşırı derecede önemlidir.” dedi.  

Rusya, Tacikistan ve Özbekistan arasındaki 2500 askerin katıldığı ortak askeri tatbikat son bulurken Çin’in kuzey batısında yapılan ve 10 bin askerin katıldığı Çin-Rusya ortak askeri tatbikatı 13 Ağustos’ta bitmiş olacak.

Bölgedeki bu askeri hareketliliği değerlendiren, Emekli Tuğgeneral Fahri Erenel, “Rusya müdahale etmek istemiyor ancak Taliban’ı sık sık uyarıyor. Rus-Çin ortak tatbikatının da bu bölgeye yakın olması son derece önemli.” ifadelerini kullandı.

PAKİSTAN, ABD İLE ÇALIŞMAK İSTEMİYOR

İmran Han, Pakistan Başbakanı, İslamabad

Pakistan Başbakanı İmran Han Afganistan’daki son durumla ilgili ABD’yi suçlayan ağır ifadeler kullanarak Washington’ın taleplerine yönelik olumsuz tavrını sürdürdü. İslamabad’da yabancı gazetecilere konuşan Han,ABD’nin Pakistan’ı Afganistan’da 20 yılın ardından bıraktığı pisliği temizlemek için kullanışlı bir araç olarak gördüğünü” söyledi. Han ayrıca “Bence Amerikalılar Hindistan’ın stratejik ortakları olduğuna karar verdiler.” sözleriyle de ülkesinin ABD ile olan stratejik ayrışmasına vurgu yaptı.

Pakistan’ın konumu ve önemini değerlendiren İstinye Üniversitesi Öğretim Üyesi Erenel şunları kaydetti:

“New York Havalimanı’nda Pakistan Başbakanının (Shahid Han) üstünü başını aradılar bunu Pakistanlılar asla unutmuyorlar. ABD’nin Hindistan hamlelerini de unutmuyorlar. Pakistan’ın arkasında çok önemli bir gücün desteği var; Çin. Pakistan’ın Rusya ile Çin ve bölge ülkeleriyle ilişkilerini daha çok geliştireceğini düşünüyorum. Burada kilit ülke Pakistan’dır.”

Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar’ın Pakistan ziyaretini ve “Mehmetçiği tehlikeye atmayız” sözlerini değerlendiren Erenel, şunları söyledi:

“Savunma Bakanı tehdit değerlendirmelerini görüyor. ABD İstihbarat raporları güçlüdür, yerelde halen insanları var. 90 günde ele geçirilir, diyor. Bu süre Türkiye’nin görevini daha da riskli hale getiriyor. Riskin boyutu giderek artmaya başlıyor. Türkiye, ABD’nin de yeteri kadar destek sağlamadığını ve Pakistan’ın da bu konuda biraz isteksiz olduğunu görüyor.”

Erenel “Merkezi hükümetin, Taliban’ın Pakistan’ın iş birliği olmaksızın Türkiye tek başına Kabil’de çok büyük riskler altında kalabilir.” vurgusunu yaparak Türkiye’nin Kabil’de karşılaşabileceği olası risklere dikkat çekti.

“DÜZENSİZ GÖÇ AMERİKAN OPERASYONU”

Doç. Dr. Erenel, kamuoyunda tepkinin her geçen gün yükseldiği düzensiz göçlerle ilgili şu tespitleri yaparak sözlerini noktaladı:

“Hiçbirinin elinde doğru düzgün çanta yok. Üzerlerindeki gömlekler tertemiz pırıl pırıl. Kadın hiç yok gibi. O bölgede görev yapan insanız. İki dakika dağ tepe inin, çıkın bakalım, gömleğiniz ne hale gelir terden. Bunlar ABD tarafından değişik ülkelerde iç kargaşalarda kullanabileceği burada yetiştirdiği Afgan personelini Türkiye üzerinden başka bir ülkeye veya ABD’ye götürerek kullanmak isteyeceğini, bunu Amerika’nın bir operasyonu olarak düşünüyorum açıkçası.”