İstanbul Arel Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Şalom yazarı Doç. Dr. Cüneyt Dirican, Mehmet Kıvanç’ın hazırlayıp sunduğu Dünya Postası programında Türkiye ve dünya ekonomisindeki temel tartışmaları değerlendirdi. Dünyada enflasyonun kalıcı olmaya doğru gittiğini belirten Dirican, ekonomide model tartışmasına ilişkin ise Çin’in incelenmesinde Türkiye için fayda olduğunu söyledi.

FED’İN BÜYÜMEYE İLİŞKİN OLUMSUZ MESAJI

ABD Merkez Bankası (FED) Başkanı Jerome Powell’ın “enflasyon geçici söylemlerinden vazgeçmemiz lazım ama bunun büyümeye olumsuz bir etkisi olmayacak” mealindeki mesajları Doç. Dr. Cüneyt Dirican’a göre son derece “tehlikeli” ve bu söylem söylem durgunluk ve enflasyonun (stagflasyon) aynı anda görüldüğü bir döneminin işareti olabilir:

“Eyvah ki eyvah diyorum. Büyümeye bir etkisi olmayacak deyip eğer piyasayı büyümeyle de ilgili bir soruna hazırlıyorlarsa bu stagflasyonun yavaş yavaş ısıtılması anlamına gelir. Ekonomik durgunluk ve enflasyonun bir arada yaşandığı bir senaryo.”

70’LER SENARYOSU TEKRAR MI EDİYOR?

1973 petrol krizi ve Yom Kippur savaşını takip eden dönemde ABD’nin yüzde 20’leri bulan şok faiz artışlarıyla enflasyona müdahale ettiğini hatırlatan Dirican, “Sanki aynı döneme doğru gidiyoruz.” dedi ve ekledi:

“Enerji krizi, arz krizi, enflasyon, büyümede sıkıntı yaşanması olasılığı ki Biden hükümeti geldiği bir senede çok iyi bir performans gösteremedi. Rakamlar da onu gösteriyor. ABD’de üçüncü çeyrekte de daralma geldi.”

ABD Merkez Bankası (FED) Başkanı Jerome Powell’ın verdiği mesajların “Büyümede de soru yaşanacak.” anlamına gelebileceğini düşünen Dirican, “ABD öksürdüğünde bütün dünya grip olup yatağa düşer.” diye konuştu. Dirican ayrıca “ABD’de önümüzdeki yıl durgunluk ve enflasyonun eş zamanlı yaşandığı bir senaryoya gideceğiz. Bu ABD’nin değil herkesin sorunu.” ifadesiyle küresel sonuçlara dikkat çekti.

ABD “ENFLASYON KALICI” MESAJI VERDİ

ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, enflasyonla ilgili “geçici” kelimesini kaldırmaya hazır olduğunu açıkladı ve “Geçici kelimesini kullanımdan kaldırmaya hazırım. Bunun, uğraştığımız şeyin uygun bir tanımlaması olmadığına katılıyorum.” ifadelerini kullandı.  

“ABD’de sıkıntı gerçekten çok büyük.” diyen Doç. Dr. Cüneyt Dirican, Biden’ın krize müdahale için attığı adımlara değindi:

“Biden büyük perakendecilerin CEO’ları ile görüştü. Tedarik zinciri sorunlarını çözmeye çalıştı. Noel dönemine gidiyorlar biliyorsunuz. Noel döneminde tüketim artar. Bugüne kadar kapitalist bir toplumda bu kadar tüketime alışmış ve bunu ucuza mal etmeye alışmış bir toplumda hem fiyatlar yükseliyor hem mal bulamıyorsunuz. Raflarda boşluk olması alışık olmadıkları bir durum.”

ÇİN MODELİNİ TÜRKİYE ÖRNEK ALABİLİR Mİ?

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, salı günkü Merkez Yönetim Kurulu (MYK) toplantısında yeni dönemde Çin örneği üzerinden büyüme mesajı verdi. Erdoğan buradaki konuşmasında, “Türkiye’yi üretimle büyütmek, faiz kıskacından çıkarmak için ekonomide yeni dönemi başlattık. Üretimle yabancı yatırımcıların dikkatini çekeceğiz. Çin böyle büyümüş.” sözlerine yer verdi.

Ekonomiye yönelik bu mesajları yorumlayan Doç. Dr. Cüneyt Dircan, Çin modelinin Türkiye için örnek olabileceğini belirtti:

“Türkiye dünyada birçok ülkenin yaptığı gibi politika faizini enflasyonun altında tutma yönünde bir hareket yaptı. Burada tartışılacak bir nokta varsa o da bunun iletişimi olabilir. Bundan sonra takip edilecek birçok örnek var. Orada da Türkiye’nin Çin modelini iyi inceleyip örnek almasında fayda var.”

Dirican sözlerinin devamında Çin’in kalkınma modelinin bir parçası olan stratejik yatırımlardan ve planlama süreçlerinin öneminden bahsetti:

“Bunu bir tek faizle mümkün kılmak söz konusu değil. Çin’de de olayı sadece yuanın (Çin’in para birimi) değerini kaybettirerek faiz mekanizmasıyla yönetmediler. Arka tarafta markalaşma patentleşme bir süre sonra elde ettiği rezervlerle stratejik yönelimler ve yatırımlar yapıyor olması da Çin’in başarılı modelinin arkasındaki dinamiklerdi. Dolayısıyla Türkiye’nin de bunları yapıyor olması lazım.”

Faiz dışında destekleyici bir sizi stratejik karar ve mekanizmayla bu yönelimin desteklenmesi gerektiğini belirten Dirican, “Belki altı ay değil bir sene olur bunun meyvelerini alırız.” diyerek sözlerini sonlandırdı.