Shanghai İş Birliği Örgütü’nün (ŞİÖ), Afganistan’daki belirsizliği görüşmek, çözüm yollarını tartışmak için yapacağı zirve, bugün Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de yapılıyor. Zirve; zamanlaması, ev sahibi ve katılımcıları açısından önemli. Çünkü ŞİÖ üyesi ülkelerin bir kısmı Afganistan’la doğrudan sınırdaş, diğerleri ise bölge ülkeleri olmaları nedeniyle komşu ülkeler.

Zirve; Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve onun emperyalist saldırı ve işgal örgütü NATO’nun, Afganistan’dan yenilerek çekilmesinin ardından yapılıyor. Geçmiş yıllarda Orta Asya’daki üslerini kapatmak zorunda kalan ABD’nin, Orta Asya’da yeniden üs sahibi olmak istediği bir dönemde toplanıyor. Avrasya’da zemin kaybeden ABD’nin, etkisini artırmak için yeni yollar, yöntemler, ittifaklar aradığı bir dönemde düzenleniyor. Bu açıdan da önemli.

Dahası var. Zirvenin konusu olan Afganistan, ŞİÖ’de gözlemci üye. Bu yönüyle de dikkat çekici. Dünya gündeminde öne çıkan bir konuda, ŞİÖ’nün üyelerini toplaması, çözüm araması iddialı bir tavır. Bölgesel bir örgütün, kendisini ve üyelerini doğrudan ilgilendiren bir konuda öne çıkması, etkisini artırması, cesur bir hamle. Örgütün kurumsallaşmasını pekiştirecek, öz güvenini artıracak bir adım.

ŞİÖ üyeleri şunlar: Çin, Rusya, Hindistan, Pakistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan. Üyeler, hem de hacimli üyeler arasında önemli sorunlar var. Çin ve Hindistan, Hindistan ve Pakistan arasındaki sorunlar bunlar arasında. Fakat bu sorunlara karşın ŞİÖ; üyeleri arasındaki ikili anlaşmazlıkları aşan, çok önemli bir soruna çözüm arayan bir siyaseti benimsiyor. Küresel yansımaları olan yakıcı bir bölgesel sorunun çözümü için toplanıyor.

TALİBAN’A İLİŞKİN FARKLI TUTUMLAR

ŞİÖ üyesi ülkelerin Taliban konusunda farklı tavır almaları, bu toplantının önemini daha da artırıyor. Örneğin Çin; Taliban’ı muhatap alıyor, onunla görüşüyor. Ekonomik yardım, yatırım ve iş birliği konusunda istekli. Lakin güvenlik boyutunu da dikkate alıyor. Rusya’nın Taliban konusunda önemli çekinceleri, kaygıları var. Bu konuda bölgedeki müttefikleriyle birlikte teyakkuz halinde. Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü üyeleriyle bir dizi tatbikat yapmasının sebebi de bu.

Pakistan; Taliban’ı açıktan destekliyor.

Hindistan da Rusya gibi, kaygılı. Ayrıca, kendisine karşı, Pakistan’ın Taliban’ı bir koz olarak kullanmasından endişe ediyor. Taliban karşıtı grupları destekliyor. Tacikistan da Taliban konusunda endişeli ki, Afganistan’da nüfusun kabaca dörtte birini Tacikler oluşturuyor. Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan, Afganistan’daki gelişmeleri kaygıyla izliyorlar. Zirveye, ŞİÖ’de gözlemci üye olan İran da katılıyor.

Zirve sonrası, üye ülkelerin, Rusya’da ortak tatbikat yapacak olmaları ise dünyaya, özellikle de ABD’ye mesaj niteliğinde.

Özetle, Afganistan; NATO’daki çatlağı büyütürken, ŞİÖ önemli bir adım atıyor.

Barış Doster