Batı merkezli bakış açısının Çin kültürüne ve Çin toplumuna yaklaşımını en iyi yansıtan cümlelerden biri “Çin’de hiçbir şey göründüğü gibi değildir!” şeklindedir ve aslında tipik bir ön yargının ifadesidir.

“Neden farklı? Neye göre farklı? Doğru görüntü hangisi? Belirleyici olan kim?” gibi soruları yanıtlamayan ya da kaçamaklarla geçiştiren bu düşünce tarzı, Batı’yı dünyanın merkezi kabul etmekten kaynaklanır ve her nedense Japonya, Tayland, Kore, Vietnam, Kamboçya gibi ülkelerden çok öncelikle Çin’e yöneliktir ve tümüyle ideolojiktir.  

Oysa Doğu, Doğu’dur, Batı da Batı! Çinlilerin kendi dillerinde Çin’e “Zhongguo” (merkez ülke, orta ülke) demekte oluşları bile Doğu’yu Batılı gözlerle algılamakta ısrar edenler için pek önem taşımaz nedense. Örneğin Batı’da uğursuz kabul edilen sayı 13 iken Çin’de 4’ün aynı rolü üstlenmesi neden bir “farklılık” olsun? Neden 4’ün değil de 13’ün “farklı” olduğunu düşünmeyelim?

BAHAR YAĞMURLARIYLA GELEN GÜÇ

Günlük yaşama dair pek çok ayrıntıda sergilenen bu yaklaşımın daha genel plandaki en tipik ve çarpıtılmış örneklerinden biri, Çin’i sembolize etmek için her fırsatta kullanılan “Ejderha” figürüdür. Bir Batılıya ejderhadan söz ettiğinizde zihninde hemen canavar görüntüsü belirir. Korkutucu, güçlü, gökyüzünden ya da yeraltından çıkıp gelen, yok edici, çirkin bir figürden ibarettir ejderha. Ama Çin’de çok daha karmaşık, çok daha yumuşak, hatta Batı’dakinin tam tersi simgesel anlama sahiptir.

Çin ejderhası, çok çeşitli mitolojik ve kozmolojik kavramın birleşmesinden oluşmuş, değişik canlıları kapsayan bir bütün niteliğindedir ve doğanın gücünün yansımasıdır. Ejderha, Çin takvimindeki 12 burçtan biridir ve Ejderha Yılı’nda doğanların şanslı olduğuna inanılır. Çin tarihi boyunca imparatorların simgelerinden biri olmuştur ve güneşin doğduğu yerin, Doğu’nun, bahar yağmurlarının, verimliliğin özdeşidir.

Ejerderha Kayığı festivalinden bir görüntü

EJDERHALARLA DANS

Kış aylarını yerin altında geçirdiğine, ikinci ayın ikinci gününde göğe çıktığına, gök gürlemeleriyle gelen bahar yağmurlarını başlattığına inanılır. Kısacası ejderha baharın müjdecisi, tarlalarda çalışmaya başlanabileceğinin habercisidir. Bu nedenle Ejderha Kayığı Bayramı Çin’deki en önemli geleneksel bayramlardan biridir, havai fişeklerle kutlanır, bayram boyunca Ejderha Dansı edilir.

Ejderhanın her biri ayrı yeteneklere sahip dokuz oğlu vardır ve bu yeteneklerin arasında “insanları yok etmek” yoktur! Görevleri arasında hazineleri korumak da bulunmaktadır. Laf lafı açmışken, Hong Kong’un Kowloon bölgesinin adının “Dokuz ejderha şehri” anlamına geldiğini de belirteyim.

Eski Çin’de kuraklık dönemlerinde ejderhanın yağmur getirmesi için tapınaklarda topluca dua edilirmiş. Gördüğünüz üzere, ağzından ateş püskürten Batı ejderhasından farklı olarak Çin ejderhası su püskürtür, ateşle değil suyla ilişkilidir, bereket ve iyilik getirir, korkutucu değil gülümseticidir.

Doğrusu insan merak ediyor… Acaba Batı ejderhası neden farklı? Neden çocukları, yetişkinleri korkutuyor, neden insanlarla savaşlara girişiyor ve neden hiç gülümsemiyor?