CGTN / Huo Zhengxin

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus Temmuz 2021’de Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) yoğun baskısı altında, koronavirüs laboratuvar sızıntısı teorisini hükümsüz kılmak için “erken bir baskı” olduğunu açıkladı. Ghebreyesus, Covid-19’un Wuhan viroloji laboratuvarından sızdığı teorisini yeniden değerlendirmek için salgının kaynağının soruşturulmasının ikinci aşamasını önerdi. Çin’in hızı, şeffaflığı ve DSÖ ile iş birliğini tekrar takdir etmesinden yola çıkarak Ghebreyesus bu sefer, uluslararası toplumu şaşırtacak şekilde Çin’e şeffaf olması ve iş birliği yapması çağrısı yaptı. 

Çin, DSÖ genel direktörünün önerdiği virüsün kaynağının izlenmesi planının ikinci aşamasını, kendi uzmanlarının yaptığı ilk aşama soruşturmasının sonuçlarını önemsemediği, sağduyu ve bilime ters düştüğü için kesin olarak reddetti.  Her şeyden önce, belirli bir ülkeyi hedefine koyan virüsün kaynağını izleme planı bilimi reddediyor. Sebebi ortada; virüs ile bulaşıcı hastalıklar sınır tanımaz ve ırk ayrımcılığı yapmaz, onlar herhangi bir ülkede görülebilir. Salgının ilk ortaya çıktığı yer, muhakkak patojenin kaynağı olduğu anlamına gelmez. Örneğin, 1918 yılındaki vahim grip salgını genellikle “İspanyol Gribi” olarak bilinmesine rağmen, ilk bilinen vaka ABD’de Kansas eyaletindeki bir askeri üste bildirildi. 1980’li yıllarda AIDS salgını ilk olarak ABD’de görülse bile, daha sonra bilimsel olarak HIV virüsünün onlarca yıl önce Ekvator Afrikası’nda ortaya çıktığı teyit edildi. 

Covid-19 salgınına gelince, salgın ilk olarak Wuhan’da ortaya çıkmasına rağmen, son kanıtlar virüsün ABD ile Avrupa’da daha önce düşünülenden daha erken ve hatta kentteki ilk vakalar halka açık olarak tespit edilmeden önce ortaya çıktığını gösteriyor. Bu yüzden ilk aşama soruşturmanın raporu, diğer ülkelerde ıskalanmış dolaşım olasılığını dikkate aldı ve “bu potansiyel erken vakaların soruşturulması” ihtiyacını tavsiye etti. 

İkincisi, virüsün kaynağını izleme çalışması adına Çin’i hedef almak DSÖ’nün tarafsızlığı ile bütünlüğüne zarar veriyor ve salgınla mücadelede küresel iş birliğine engel oluyor. Yukarıda işaret edildiği gibi, koronavirüsün kaynağını incelemek için DSÖ ile iş birliği yapan ilk ülke olan Çin, DSÖ öncülüğünde uluslararası uzmanlardan oluşan bir heyeti bu yılın başında virüsün kaynağını izlemeyi yapması için Wuhan kentini ziyaret etmeye davet etti. Bu heyet, laboratuvar sızıntısı teorisinin mümkün olmadığına ve “tekrarlayan bir çalışmaya gerek bulunmadığına” karar verdi. Üstelik soruşturmanın ikinci aşamasında, Dünya Sağlık Asamblesi (DSA) kararına uygun olarak oluşturulan Bağımsız Salgın Hazırlığı ve Müdahalesi Paneli’nin (IPPR) yayımladığı rapor görmezden geliniyor. 

COVID-19 İLE MÜCADELEDE TÜM ÜLKELER BİRLEŞMELİ

Mayıs 2020’de DSA, DSÖ genel direktöründen salgına karşı uluslararası sağlık müdahalesinin bağımsız, tarafsız ve kapsamlı bir inceleme başlatmasını istedi. Bir yıl sonra, 13 tanınmış uzmandan oluşan Bağımsız Panel, “Covid-19’u Son Salgın” yapmak başlıklı raporu yayımladı. Raporda, virüsün kaynağına ilişkin bir tespit yapılmamış ya da isimlerini vererek ülkelerin performansları değerlendirilmemiş olmasına rağmen, verilen mesaj açık ve güçlüydü; “Başarılı müdahalelerin olduğu tüm ülkelerde, hızlı vaka tanımlaması ve temaslı takibini sağlamak için şüpheli Covid-19 vakalarının zamanında öncelikle belirlenmesi, sevk edilmesi ve herkes için ya da kendini tecrit edemeyen kimseler için karantina tesislerinin belirlenmesinin  sağlanması… Covid-19 ile incelemede en kötü sonuçlara sahip ülkelerde bilimi değersizleştiren, salgının potansiyel etkisini reddeden, kapsamlı eylemi geciktiren ve güvensizliğin çabalara zarar vermesine izin veren koordine olmamış yaklaşımlar vardı.” 

Ortak DSÖ-Çin çalışma grubu ve Bağımsız Panel’in ilk aşama soruşturmasına ilişkin açıkladığı rapor, Covid-19 salgınıyla ilgili en güvenilir bulgulardır, herhangi bir kaynak izleme planı veya faaliyeti tarafından görmezden gelinmemelidir. Çin’in, laboratuvar sızıntısı teorisini yeniden değerlendirmek için virüsün kaynağının izlenmesi soruşturması önerisini reddetmesi bu yüzden haklı ve sağlam bir temele dayanmaktadır. 

Aynı sebep nedeniyle ikinci aşama virüsün kaynağını izleme planı bir kez yayınlandığında dünya çapında tepki görmesi şaşırtıcı değildir. Çin’in hemen reddetmesine ilaveten, yaklaşık 55 ülke Ghebreyesus’a gönderdikleri mektupta Covid-19’un kaynağının izlenmesi çabalarının siyasallaştırılmasına karşı olduğunu bildirdi. Mektupta, bu ülkeler DSÖ sekretaryasına üye ülkelerle iş birliği yapması, yeni bilimsel kanıtları tam olarak dikkate alması ve DSÖ-Çin ortak raporunda yaptığı önerileri benimsemesi çağrısı yaptı. Ülkeler ayrıca, gelecekte muhtemel salgınları önlemede tecrübe kazanmak adına tıp uzmanları ve araştırmacıların dünyanın her yerindeki farklı ülkelerde virüsün kaynağını izleme çalışması yapmasına destek verdiklerini bildirdi. 

Salgınlar tarihi virüsün kaynağını veya kaynak izleme çalışmasının bilimsel bir sorumluluk alma olduğunu gösteriyor. Virüsün kaynağını izlemenin amacı, salgınlarla mücadele becerisini desteklemek için virüsün zoonotik kaynağını ve insan popülasyonuna giriş rotasını belirlemektir. Damgalama, siyasi manipülasyon veya ideolojik çerçeveleme, virüsün kaynağını izlemeyi yanlış yönlendirme ve salgına karşı küresel mücadeleye zarar vermekten başka işe yaramaz.

Şu andan itibaren, daha bulaşıcı Delta varyantı endişelendirici hızda yayıldığı için Covid-19 vakaları dünya çapında 200 milyonu geçti. Vakalardaki küresel artış, zengin ve yoksul ülkeler arasındaki aşılama oranlarındaki büyüyen uçurumun yanı sıra uluslararası iş birliği ve küresel dayanışmanın önemini vurgulamaktadır. Eşi görülmemiş kamu sağlığı sorunuyla karşı karşıya kalan bütün ülkeler gerçekler ile bilime saygı göstermeli, salgını durdurmak ve onun yıkıcı sonuçlarını durdurmak için dayanışma içinde birlikte çalışmalıdır. Eğer bütün ülkeler birleşirse, Covid-19’u yenebiliriz. Bununla birlikte, belirli ülkeler virüsün kaynağını izlemeyi siyasallaştırmaya ve virüs konusunda diğerlerini suçlamaya devam ederse, virüs dışında hiç kimse kazanamaz.