CGTN / Jeffrey D. Sachs

Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası’nın bu haftaki bahar toplantıları, finansal iş birliği için tarihi bir şans sunuyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Avrupa Birliği (AB), Çin ve diğer G20 ülkeleri de dâhil olmak üzere büyük ekonomiler, düşük ve orta gelirli ülkelerdeki hükümetlerin Covid-19 salgınıyla mücadele etme ve yatırım kaynaklı iyileşme yoluna başlama araçlarına sahip olmalarını sağlamak amacıyla IMF’nin rezerv varlığının, özel çekme haklarının (SDR’ler) 650 milyar dolarlık yeni bir tahsisini desteklediklerinin sinyalini verdiler.

Liderlik, cesaret ve yaratıcılıkla, bu küresel finansal iş birliği salgının sona ermesine yardımcı olabilir. Toplu aşılama çözümdür. SARS-CoV-2’den sonra bir yıldan kısa bir sürede, Covid-19’a neden olan virüs ilk kez tanımlandı ve sıralandı; ABD, İngiltere, Almanya, Rusya, Çin ve Hindistan dâhil olmak üzere hükümetler tarafından sağlanan mali destek, birkaç şirketin güvenli ve etkili aşıları piyasaya sürmesini sağladı. Aşı üreticileriyle hızlı bir şekilde uygun anlaşmalar yapan zengin ülkeler şimdiye kadar dozların çoğunu aldı. Ancak salgını sona erdirmek, tüm ülkelerin mümkün olan en kısa sürede kapsamlı bir şekilde aşı olmasını gerektirir. Pratik açıdan, hedef 2022’nin sonundan daha geç olmamalıdır.

Böylesine benzeri görülmemiş bir küresel girişim, güçlü bir iş birliği gerektirir. Yine de aciliyet herkes için anlaşılır olmalıdır. Covid-19, dünyanın herhangi bir yerinde yüksek bulaşma oranlarında devam ettiği sürece, salgın küresel üretimi, ticareti ve seyahati bozmaya devam edecek ve ayrıca geçmiş enfeksiyonlardan ve aşılardan önceden edinilmiş bağışıklığı zayıflatmakla tehdit eden viral mutasyonlara yol açacaktır. Daha da kötüsü, mevcut gidişat, Covid-19 dünyanın birçok bölgesinde endemik hale gelebilir ve önümüzdeki yıllarda yüksek sağlık ve ekonomik maliyetler getirebilir. ABD Hazine Bakanı Janet Yellen’ın bu hafta vurguladığı gibi, bu nedenle tüm ülkeler salgının her yerde sona erdirilmesi konusunda güçlü bir çıkar paylaşıyor.

2022’NİN SONUNA KADAR PLANLAMAYA ACİLEN İHTİYAÇ VAR

Dünya hükümetleri, SARS-CoV-2’nin evrensel kontrolünü sağlamak için aşı ayağı ACT-A’nın Covid-19 Aşı Küresel Erişim (COVAX) tesisini içeren Covid-19 Araç Hızlandırıcısına (ACT-A) Erişim’i kurdu. Ancak ACT-A ve COVAX aşılar, testler ve tedaviler için küresel planlar oluştururken, planların birbiriyle yakından ilişkili iki nedenden dolayı acilen güçlendirilmesi gerekiyor.

İlk olarak, COVAX tarafından şu anda kullanılan işlevsel hedef -bu yılın sonuna kadar tüm uygun ülke nüfusunun en az yüzde 27’sinin aşılanması- 2022’nin sonuna kadar da tüm yetişkinlerin aşılanmasına kadar yükseltilmelidir. Bu, salgını sona erdirmek ve yeni mutasyon olasılığını azaltmak için gereklidir.

İkincisi, aşıların ve diğer önemli ürünlerin üretim ve tedarik zincirlerinin ölçeklendirilmesi için hazırlık süreleri göz önüne alındığında, 2022’nin sonuna kadar planlamaya acilen ihtiyaç var. Yine de ACT-A ve COVAX’ın, 2021 için bile finansmanı yetersiz kalıyor; hükümetlerin bugüne kadar tahsis ettiği 11 milyar dolar, bu yıl için 22 milyar dolarlık bir finansman boşluğu bırakıyor. Bu, şimdiye kadar gerekli planlamayı 2022’nin sonuna kadar geciktiren bir eksiklik. Bu arada, mevcut aşı açığı, ülkeleri yüksek fiyatlar ödemek de dâhil olmak üzere, sıranın önüne atlamak için çabalamaya yönlendiriyor. Bu, tüm ülkelerin adil ve zamanında kapsamlı bir aşı kapsamına girebilmelerini sağlamaya yönelik acil ihtiyacın altını çizmektedir.

Evrensel aşı kapsamını sağlamak için 2022’nin sonuna kadar ek meblağlar gerekiyor ve diğer Covid-19 malzemelerinin finansmanı daha makul durumda bulunuyor, ACT-A için belki 50 milyar dolar yeterli. Bu, salgının sona ermesinin muazzam küresel faydalarına ve dünyanın dört bir yanındaki yüksek gelirli ülkelerin hükümetlerinin salgınla ilgili büyük harcamalarına nispeten önemsiz bir miktardır. ABD hükümeti, Mart 2020 ile Mart 2021 arasında acil harcamalar için tek başına yaklaşık 5 trilyon dolar harcadı.

ACT-A’nın (COVAX dâhil) işini yapabilmesi için, 2022’ye kadar aşı ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla önden ödenen fonlara ihtiyacı var. Aşıların (ve diğer bazı ürünlerin) üretimini artırmanın altı ila 12 aylık bir teslim süresi gerektirdiği göz önüne alındığında, ACT-A ve COVAX’ın gerekli malzemeleri sağlamaya yönelik üreticilerle birlikte çalışabilmesi için önümüzdeki haftalarda 50 milyar dolar garanti edilmelidir. IMF’nin yeni SDR tahsisi, bu finansmanı elde etmek için benzersiz ve belki de tek fırsat sunuyor.

FİNANSAL İŞ BİRLİĞİ İÇİN TARİHİ BİR ŞANS

Yeni SDR’ler yayınlandığında, yaklaşık 20 milyar dolarlık yeni rezerv doğrudan en fakir ülkelere gidecek. Buna ek olarak, zengin ülkelere tahsis edilen yaklaşık 100 milyar dolar veya daha fazlası, uzun vadeli, düşük faizli krediler için kullanılmak üzere IMF’ye geri döndürülecek. IMF Genel Müdürü Kristalina Georgieva, bu yeni ve gelecek vaat eden yaklaşımı tasarlamak için G20 hükümetleriyle yakın ve yaratıcı bir şekilde çalışıyor. Fon’un yoksul ülkeler için finansman penceresi olan IMF’nin Yoksulluk Azaltma ve Büyüme Güveni’ni (PRGT) desteklemek için SDR’leri kullanmak, mükemmel bir fikirdir.

Burada önemli bir emsal var. IMF, 2015 yılında Gine, Liberya ve Sierra Leone’ye acil Ebola kontrolü finansmanı sağlamaya yardımcı olmak için Afet Önleme ve Yardım Fonu’nu oluşturdu. Bu kez, PRGT finansmanı, ACT-A- ve COVAX ile ilgili tedarikler için kullanımına ve ödünç alan hükümetin IMF’ye belgelediği diğer Covid-19 kontrol önlemlerine (üye devlet tarafından COVAX dışında sözleşme imzalanan Covid-19 aşıları için geri ödemeler gibi) koşullu hale getirilebilir. ACT-A şu anda dünyanın COVAX desteği almaya uygun 92 düşük ve orta gelirli ülkesinin 2022’nin sonuna kadar aşılar, testler, ilaç ve diğer malzemeler için ihtiyaç duyacağı finansman tahminlerini hazırlıyor. Tahmini finansman ihtiyacına dayalı olarak, SDR’ler ve genişletilmiş PRGT fonları tarafından desteklenmek üzere her ülke için bir ACT-A finansal planı oluşturulabilir.

Önümüzdeki birkaç hafta içinde, 2022’nin sonuna kadar tüm ülkelerin Covid-19 ödemeler dengesi ihtiyaçlarını finanse etmek için rasyonel bir plan ortaya çıkmalı. IMF, böyle bir ödemeler dengesi acil durumunun üstesinden gelmek için kuruldu. IMF finansmanına erişim, tek tek ülkelerin ve bir bütün olarak dünyanın refahını ve makroekonomik istikrarını koruyacaktır. BM, IMF ve ABD, Çin, Rusya, AB, Japonya, Birleşik Krallık ile diğerleri dâhil olmak üzere kilit hükümetler için bu kritik fırsatı insanlık adına etkili bir şekilde iş birliği yapmak amacıyla değerlendirmeliyiz.