China Daily / Henry Tillman & Yang Jian & Ye Yu

Merkezi Londra’da olan danışmanlık şirketi The Grisons Peak ile merkezi Shanghai’da olan önde gelen yabancı bir düşünce kuruluşu olan Shanghai Uluslararası Araştırmalar Enstitüsü (SIIS), “Sağlık İpek Yolu 2020: Herkes için sağlıklı geleceğe bir köprü” başlıklı ortak raporlarını 28 Şubat 2021’de yayınladı. 2019’un dördüncü çeyreğinden 2020’nin üçüncü çeyreğine kadarki kapsamlı verilerden yararlanan ve bazı rakamlar için 2020’nin sonuna kadar gelen rapor, Sağlık İpek Yolu’nun Covid-19 tarafından hızlandırılan gelişmesini, Çin ilaç ve tıbbi cihaz şirketlerinin nasıl küresel sağlıklı bir toplumun kurulmasına daha fazla katkıda bulabileceğini gösteriyor.

Raporun önemli bulguları şunlar:

İlk olarak, Çin değişik biçimlerdeki tıbbi yardımlarını büyük ölçüde artırdı ve dünyanın tıbbi tedarik zincirinin çalışmasını güven altına aldı. Geçen mayıstaki Dünya Sağlık Toplantısı’nda Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping dünyanın Covid-19 ile mücadele etmesine yardım etmek için, iki yıl içinde 2 milyar dolar yardım yapmak, Birleşmiş Milletler (BM) ile iş birliği içinde Çin’de bir küresel insani yardım sağlama deposu ve aktarma merkezi kurarak salgına karşı tedarik zincirlerinin güvenliğini ve etkililiğini sağlamak, 30 Afrika hastanesi ile Çin hastanesini ortak hale getirmek, Afrika Hastalık Önleme ve Kontrol merkezlerinin kurulmasını hızlandırmak ve Çin’in geliştirdiği aşıları küresel bir mal olarak sunmak da dâhil, bir dizi önlem alma sözü verdi. Sözler yerine getiriliyor. Çin, Ekim 2020 itibarıyla 150 ülke ve 7 uluslararası kuruluşa yardım sağladı ve 179 milyardan fazla maske, 1,73 milyon koruyucu giysi ve 543 milyon test kiti ihraç etti. Şu anda, Afrika’nın Etiyopya, Gana, Gine ve Zimbabve gibi ülkelerinde 46 yerleşik Çin tıp ekibi Covid-19’u kontrol altına alma çalışmalarına yardım ediyor. Çin Kalkınma Bankası ve iki yeni çok taraflı kalkınma bankası -Asya Altyapı Kalkınma Bankası ve Yeni Kalkınma Bankası- en önemli pay sahipleri oldular ve yurt dışına milyarlarca dolar hızlı kredi sağlıyorlar.

ÇİN’İN SAĞLIK SEKTÖRÜNDE ANLAŞMA HACMİ GEÇEN İKİ YILDA BÜYÜK ÖLÇÜDE ARTTI

İkincisi, Çin şirketleri hem büyüklük hem değer olarak sağlık sektöründe “dışarı açılırken” dışarı giden toplam yatırımlar azalıyor. Çin’in 2016’daki zirve noktasından bu yana ülke dışındaki dış sermaye yatırımlarının yıllık olarak azaldığını açıkladığı doğru olsa da, sağlık sektöründe anlaşma hacmi ve toplam miktar geçen iki yılda büyük ölçüde arttı. 2019’un ilk yarısında 22 olan işlem sayısı 2020’nin üçüncü çeyreğinde 52’ye çıkarken, işlemlere ait değer aynı dönemde büyük ölçüde artarak 390,5 milyon dolardan 2,72 milyar dolara çıktı. Çin ve ABD teknolojilerinin “kopacağı” konusundaki artan kaygılara rağmen, Çin’in bu dönemdeki 224 yurt dışı sağlık yatırımının yüzde 50’den biraz fazlası Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) yapıldı. Ancak, bu tür yatırımların neredeyse tamamı azınlık yatırımları ve/ya da çok daha büyük ABD liderliğindeki Girişim Şirketi/Özel Sermaye Şirketi konsorsiyumlarının küçük ortağını oluşturuyor. Artan jeopolitik gerginlikleri dikkate aldığımızda, bu Çin firmalarının Tencent ve Alibaba gibi iki teknoloji devinin modelini izleyen büyüme sermayesi yoluyla küçük paylar alma şeklinde bir yapısal eğilimi temsil ediyor. Bu dönemin ilk zamanlarında bu yatırımın yüzde 20/25 olan biyoteknolojinin payı, bazı çeyreklerde yatırımların yüzde 50’sine kadar arttı.

SON 10 YILDA ÇİN’DE 140’TAN FAZLA BİYOTEKNOLOJİ ŞİRKETİ KURULDU.

Üçüncüsü, sağlık şirketleri de yurt içine yapılan doğrudan yabancı yatırımları geride bırakarak, Çin sermaye piyasasındaki en aktif unsurlar haline geldi. Şirket kurulması ABD, Avrupa ve Japonya gibi büyük piyasalarda azalırken, yeni Çin biyoilaç şirketlerinin sayısı geçen 30 yılda sürekli arttı ve bu geçen 10 yılda büyük ölçüde hızlandı. 2010’dan 2020’ye Çin’de 140’tan fazla biyoteknoloji şirketi kuruldu. Sağlık hizmeti için sürekli büyüyen talebin beslediği sağlık hizmeti/ yaşam bilimlerinin uzun dönemde Çin’de A-hisse IPO (Halka Arz) piyasasının sürükleyici gücü olması bekleniyor. 2018-2019’da Çin’deki üç büyük borsa Hong Kong, Shanghai ve Shenzhen borsası, şirketlerin ilk kez halka arz yoluyla fon sağlayarak kar elde etmesine izin vermek için, kuralları hafifletti ya da Sanghay’daki Bilim ve Teknoloji Yenilik Piyasası (STAR) gibi yeni platformlar kurdu, bu da ilaç geliştiren şirketler için önemli bir büyüme sağladı. Bu dönemin sonunda, hayat bilimleri ilk halka arzları, en aktif işlemler arasındaydı.  2018’in ortasından 13 Aralık 2020’ye kadar Hong Kong borsasında işlem gören 29 biyoteknoloji şirketinin hisseleri – 27’si Çinli- Dealogic’e göre ortalama ilk halka arz fiyatlarına göre yüzde 53 yükseldi. Bu da ayrıca Çin sermaye piyasasının dünyanın en büyük biyoteknoloji fon yaratma merkezi haline gelmesinin yolunu açıyor. Hong Kong 2025’de dünyanın en büyük biyoteknoloji fon yaratma merkezi olarak NASDAQ’ın yerini almayı planlıyor.

ÇİN KÜRESEL AŞI GELİŞTİRME VE DAĞITIMINDA BÜYÜK BİR ROL ÜSTLENDİ

Dördüncüsü, Çin küresel aşı geliştirme ve dağıtımında vazgeçilmez bir rol üstlenmeye doğru gidiyor. Çin SARS-CoV-2’nin genetik dizilimini ocak ortasında yayınladı ve bu aşı geliştirilmesi için küresel bir faaliyeti başlattı. İlk Covid aşı adayının, görülmemiş bir hızla, 16 Mart 2020’de klinik insan deneylerine başlandı. 2020’nin ortasına gelindiğinde, Covid aşısı alanında faaliyet gösteren 5 Çin biyoteknoloji şirketi halka açık şirket haline geldi: CanSino Biologics, Sinopharm ve onun aşı ve biyobilim alt şirketi China National Biotec Group Co Ltd (CNBG), Chongqing Zhifei Biological Products, Fosun Pharma ve Sichuan Clover. 2020’nin üçüncü çeyreğinde, Çin dar biçimde Kuşak ve Yol ülkeleri denen ülkelerin dışında, 16 gelişmekte olan ülkede aşı deneyleri yürütüyordu. Dördüncü çeyrekte, dünyanın en büyük ve en kökle biyotıp şirketlerinden üç haftadan az bir süre sonra, Çin’in denenen 5 aşısının ikisi onaylandı. Onaylanan Çin aşıları kullanılmak üzere Bahreyn, Şili, Mısır, Endonezya, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) gönderilirken, Brezilya, Meksika, Fas, Pakistan ve Ukrayna ile anlaşmalar imzalandı. Bangladeş, Ürdün, Malezya, Filipinler ve Peru ile yapılan aynı türden anlaşmalar halen inceleme aşamasında. Çin aşıları Pfizer ve Moderna aşılarının dağıtımı için gereken geniş soğuk depolama ağlarını karşılayamayacak olan düşük ve orta gelirli ülkeler için mantıklı bir alternatiftir. Çin özel sektörünün bu süreçte aktif bir rol oynaması en kayda değer şeydir. 2020’nin dördüncü çeyreğinde Cainiao Etiyopya Hava Yolları ile haftada iki kez Shenzhen’dan Afrika’ya ve Dubai ve Addis Ababa üzerinden dünyanın geri kalanına ısı kontrollü ilaçları haftada iki kez taşımak için özel bir soğuk zincir hava yolu taşıma zinciri başlatmak için iş birliği kararı aldıklarını açıkladı.