Global Times / Li Kaisheng

Salgının ASEAN’ın etkisini azalttığı sesleri yükselirken, bazı kişiler Dörtlü Güvenlik Diyaloğu’nun (QUAD) ASEAN’ın atamadığı cesur adımları atabilecek alternatif bir bölgesel güvenlik platformu olabileceği fikrini öne sürdü. QUAD’ın ASEAN’ın görevleri arasında olan işlere karışmasını önermek çok saçma.

Bölgesel sorunlar sadece bölge ülkeleri tarafından ele alınmalıdır. Çünkü, ASEAN’ın bölgesel konularda merkeziliği konusunda görece geniş bir uzlaşma var. Dört QUAD ülkesinin (ABD, Avustralya, Hindistan ve Japonya) tamamı dış güçlerdir. Bu grubun oluşmasına Çin’in yükselişini önleme gibi büyük bir amacı olan çatışmacı Soğuk Savaş zihniyeti neden oldu. Böyle sözde bir güvenlik platformunun gerçekten Güneydoğu Asya’da bölgesel sorunları düşünmesi imkânsızdır.

QUAD’ın güvenlik kavramları ASEAN’ın kavramlarından çok farklıdır. QUAD çatışmacı özelliklere sahip küçük bir grup ülkeyi içeren kapalı bir güvenlik platformudur. Aksine, ASEAN bölgesel ülkeler için açık bir güvenlik platformudur. QUAD’a liderlik eden Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Güneydoğu Asya’daki bölgesel sorunlarla ilgilenmek için çok yönlü bir yaklaşım benimsedi. Bir yandan ASEAN’ın merkeziliğini kabul ederken öte yandan ASEAN’ı jeopolitik bir araca dönüştürmekte başarısız olması gerçeğinden dolayı rahatsız. Bu nedenle Washington QUAD’ı Güneydoğu Asya’nın bölgesel sorunlarına müdahale etmek için potansiyel bir araç haline getirme niyetine sahip.

Bu koşullarda, QUAD’ın ana bölgesel güvenlik düzeni platformu olarak ASEAN’ın yerini elması imkânsız. İlk olarak, ASEEN ülkeleri bunu kabul edemez ve ASEAN’ın merkezi rolünde kesin biçimde ısrar ederler. İkincisi, Çin dâhil ilgili ülkeler buna izin veremez. Bu çok kritik bir faktördür.

Martta yapılan liderler zirvesinden sonra yapılan QUAD liderleri ortak açıklamasında, QUAD’ın “ASEAN’ın birliğine ve merkeziliğine güçlü desteği” teyit edildi. Ama bu arada, açıklamada “seyrüsefer özgürlüğü” ve “üst geçiş hakkı”nın desteklendiği vurgulandı. QUAD üyelerinin ASEAN’ı desteklemekten başka çaresi yok çünkü ASEAN’ın merkeziliği uluslararası bir uzlaşmadır. Yine de QUAD bölgesel güvenlik sorunlarında daha büyük bir rol oynamak istiyor. QUAD giderek etkisini gösterebilir. Dört üye ASEAN iş birliği çerçevesinin üyesi. Bu yüzden, QUAD bunun avantajını kullanıp bölgesel güvenlik sorunlarının ele alınmasında ASEAN ile iş birlikleri sırasında daha kolektif bir duruş sergileyebilirler.

ASEAN DIŞ GÜÇLERLE İŞ BİRLİĞİNİ ARTIRABİLİR

Japonya’nın Asya Üniversitesi Asya Araştırmaları Enstitüsü araştırmacılarından Koichi Ishikawa salı günü Nikkei’ye yaptığı açıklamada, “ASEAN’ın irade ve niyetlerinden bağımsız olarak, eğer QUAD ve diğerleri bölgenin düzenine ve çerçevesine karar verirse, ASEAN’ın merkeziliğini sarsın bir kriz çıkacaktır.” dedi.

Eğer QUAD gerçekten ASEAN’ı bir kenara iterse, bunun bölgesel güvenliğe derin bir olumsuz etkisi olacaktır. İlk olarak, bu ASEAN’ın merkezinde olduğu mevcut bölgesel güvenlik mimarisini sarsacaktır. İkincisi, QUAD’ın gerçekten bölgesel güvenliği ve istikrarı sürdürme ihtimali yok. Bu bütün bölgeyi benzeri görülmemiş bir kaosa sokabilir ve birçok güvenlik riski ortaya çıkarabilir.

Endonezya Savunma Bakanı Prabowo Subianto geçen hafta ASEAN Savunma Bakanları Toplantısı’nda “ASEAN’ın bu bölgeyi birleşik bir bütün olarak görmesi ve daha büyük bir gücün ASEAN’ı bölmesine izin vermemesi çok önemlidir.” dedi. Uzun dönemli bir bakış açısından, eğer ASEAN bölünmesini önlemek istiyorsa, bağlılığını güçlendirmek ve bloğu bölgesel güvenlik sorunlarıyla ilgilenmede etkili bir platforma dönüştürmek zorundadır.

Buna ek olarak ASEAN proaktif olarak gerçekten merkezi konumunu destekleyecek Çin gibi dış güçlerle iş birliğini güçlendirebilir. Hem iç hem de dış güçlerden yararlanmayı başarabilirse, gelecekte bölgesel konularda etkili bir platform olarak konumunu koruyacaktır.