CGTN / Luis Quesada

Çin ve Peru diplomatik ilişki kurmalarının 50. yılını kutlarken, Perulular bağımsız bir ulus olarak 200. yıllarını ve Çin halkı Çin Komünist Partisi’nin (ÇKP) kuruluşunun 100. yılını kutlarken, 2021 yılı özel bir tarihsel ana tanıklık ediyor. Bu sağlam temel gelecek on yıllarda ilişkilerimizin zenginleşeceğini beklememize izin veriyor.

Çin’de büyükelçi olarak, Çin’in bazı tarihsel dönüm noktalarına tanık oldum. 2019’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) 70. yıl dönümü ve şimdi de ÇHC’nin tarihinde barış, istikrar ve refahı bakımından kilit öneme sahip olan ÇKP’nin kuruluşunun 100. yıl dönümü.

Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping konuşmasında orta düzeyli refaha sahip bir ülke haline gelme hedefini gerçekleştirmeyi vurguladı ve bunun ÇKP’nin liderliği ile Çin halkının girişimci, gayretli ve sıkı çalışma ruhunun sonucu olacağını söyledi. Parti ulusun göz kamaştırıcı büyümesi, aşırı yoksulluğu ortadan kaldırması ve teknolojik başarılarında öncü bir role sahip. Bugünlerde Çin ekonomisinin ekonomik gelişmesinin hızının tarihsel boyutlarda olduğunu ve bunun toplumunun gündelik yaşamını olumlu biçimde etkilediğini ileri sürmek sıradan bir şey.

Çin ulusunun modern zamanlardaki tarihinin Parti’nin tarihinden ayrılamayacağına hiç şüphe yok. ÇKP’nin farklı tarihsel evreler boyunca uyum ve esneklik kapasitesine de işaret etmek isterim. Reform ile dışa açılma büyük bir örnek ve şimdi bile Çin finans ve hizmet sektörlerinde bu eğilimleri sürdürüyor. ÇKP kesinlikle dengesiz ekonomik büyüme, yaşlanan nüfus ve çevre sorunları gibi zorluklarla karşı karşıya, ama onların bu sorunları zekâ, yeterlilik ve dikkate değer düzeyde cesaretle yeneceklerinden eminim.

Dış politika ile ilgili olarak ise, Cumhurbaşkanı Xi’nin Çin’in uluslararası ilişkilerinde barışçı kalkınma peşinde olduğunu ve uluslararası iş birliği ve çok taraflılığı desteklediğini vurgulaması çok önemliydi. Bunlar Peru’nun da tamamen benimsediği politikalardır.

ÇİN PERU’NUN İHRACATI İÇİN EN BÜYÜK PAZAR

Çin ekonomisinin büyümesi ve halkın refahının artması genel olarak dünya ve özel olarak Peru için iyi haberler. Çin’in Peru’nun ihracatı için en büyük pazar olması ile birlikte, 14. Beş Yıllık Plan’ın uygulanmasını ve hedeflerini küresel salgın sonrası toparlanma için ümit vadeden bir şey ve ikili ilişkileri artırmak için bir fırsat penceresi olarak görüyoruz.

Çin 2014’ten bu yana bizim en büyük ticaret ortağımız. Serbest Ticaret Anlaşması (STA) 2010’da yürürlüğe girdi ve anlaşmayı yenileme görüşmeleri devam ediyor. İkili ticaret 2020’de 20 milyar dolara ulaştı ve 2021’de büyük bir artış olacağı tahmin ediliyor. Son zamanlarda Peru, yenilik ve yeni teknolojilere dayalı, güçlü bir ihracata yönelik tarımsal ve hidrobiyolojik sanayiler geliştirdi. Sonuç olarak hızlanan büyüme ile taze meyve ve sebze gibi ürünlerin üretimi ve ihracatında çeşitlenme yaşadık. Çin hiç şüphesiz bu türden ürünler için ana pazarlarımızdan biridir.

Buna ek olarak Peru, Çin’in Latin Amerika’daki yatırımlarının ikinci noktası olduğu için yatırımları da memnunlukla karşılıyoruz. Örneğin, (tahmini proje değeri 3 milyar dolar olan) Chancay mega Limanı’nın inşaatını yapan Cosco Gemicilik ve yatırımının 3 milyar dolardan fazla solduğu tahmin edilen Peru’daki en önemli elektrik santrallarından biri olan Luz del Sur’ı alan Three Gorges.

İki ilişkiler sadece ekonomik alanla sınırlı değil. Salgın sadece büyük insani ve ekonomik kayıplara neden olmadı ama aynı zamanda ikili ilişkilerimizi genişletmek için bazı fırsatlar da yarattı. Çin hükümeti, sivil toplumu ve Çin şirketleri geçen yıl Peru’nun tıbbi mücadele kapasitesine tıbbi ekipman ve sağlık malzemeleri bağışı ile paha biçilmez katkılarda bulundu.

Çin’de salgını kontroldeki başarılı deneyimlerini paylaşan Çinli uzmanların Peru’ya gelişi de önemliydi. Eylül 2020’den bu yana, Sinopharm Covid-19’a karşı aşı geliştirmek için 3. faz klinik denemelerini Peru’da yürütüyor. Şimdi Peru-Çin iş birliğinin bir tane örneğini daha hatırlatmama izin verin. Merkezi Lima’da olan Uluslararası Patates Merkezi (CIP) aracılığıyla, Peru patates üretiminin bilimsel yönetimi için Çin ile iş birliği yaptı.

PERU VE ÇİN KASIM 2008’DE STRATEJİK BİR ORTAKLIK KURDULAR

Gördüğümüz üzere, geçen yıl Çin ile Peru siyasi ve diplomatik anlayışlarını, ekonomik tamamlayıcılıklarını ve iş birliği mekanizmalarını geliştirdiler. Peru ve Çin Kasım 2008’de geniş bir bakış açısıyla stratejik bir ortaklık kurdular. Nisan 2013’te iki ülke arasındaki ilişki kapsamlı stratejik ortaklık düzeyine yükseltildi. İlişkilerimizde, Kapsamlı Stratejik Ortaklığımızın mükemmel durumunu yansıtan Siyasi Danışmalar Mekanizması, Ekonomik İş birliği Stratejik Diyaloğu ve STA gibi farklı mekanizmalara sahibiz.

Çok taraflı alanda hem Peru hem de Çin APEC forum üyesi ve Birleşmiş Milletler (BM) sistemi içinde yakın iş birliği yapıyorlar. Ek olarak 2019’da Peru Çin’in Kuşak Yol İnisiyatifi’ne (BRI) katılarak ikili uyuma yeni bir alan daha ekledi. Bu toplumsal altyapı, ulaşım, telekomünikasyon, enerji, kültür ve akademik değişim gibi birçok alanda iş birliğinin derinleştirilmesine uygun olabilir.

Yazıyı insani değişimlerimize dikkat çekerek bitirmek isterim. Son 20 yılda Peru artan bir şekilde Çin vatandaşlarının turizm yerlerinden biri haline geldi. Antik bir uygarlığın beşiği olarak Peru ziyaretçileri çeken doğal bir mıknatıs. Bu Peru ve Çin’in paylaşabileceği bir şey.

İkincisi nüfusumuzun yaklaşık yüzde 8’i Çin kökenli olduğu için Çinli ziyaretçiler Peru’da kendilerini evlerinde hissediyor. Peru ve Çin arasında, büyük oranda 170 yıldan uzun bir zamandır ikili insani ilişkiler nedeniyle bağlar çok güçlü. Salgının neden olduğu zorluklara rağmen 2021 bir kutlama yılı olacak. Bu çerçevede, kültürel ve akademik ziyaretler organize ediyoruz. Haziran’dan bu yana Peru Antik And Uygarlığı Kültürel Eski Eserler Sergisi başkentte 22 Ağustos’a kadar açık olacak.

Karmaşık uluslararası bağlamda, bütün dünyada salgının yıkıcı etkileri, küreselleşme ve serbest ticaretin sorgulanması ile jeopolitik gerginliklere rağmen, Peru-Çin ilişkilerinin geleceği konusunda çok ümitliyim ve bunun geleneksel dostluğumuzu daha da sağlamlaştırmak için genişleyeceğini ve derinleşeceğini ümit ediyorum.