CGTN / Erik Berglöf (Asya Altyapı Yatırım Bankası Baş ekonomisti)

Koronavirüsün yayılmasına eşlik eden evrimsel baskılar Covid-19 salgınını, yeni varyasyonların her yerde ortaya çıktığı bir evreye soktu. Buna yanıt olarak, bütün dünyadaki hükümetler virüsün mevcut aşıları geçersiz kılacak yeni bir mutasyona uğramasından önce kitle bağışıklığını kazanmak üzere insanları hızla aşılamaya başladı.

Ne yazık ki, birçok gelişmekte olan ve yükselmekte olan ülkede, aşı yarışı kaybedildi, bu da herkesi yeni mutasyonlara karşı korumasız bıraktı. Ama böyle olmak zorunda değil.

Covid aşılarının küresel ölçekte kullanıma sürülmesi büyük ve zengin ülkelerin kazandığı çirkin bir mahalle kavgası oldu. Bu noktada, birçok gelişmekte ve yükselmekte olan ülke muhtemelen bu yılın sonuna kadar anlamlı bir aşılama düzeyine ulaşamayacak. Ve bu ülkelerin çoğu zaten önceden satın alınan aşıları alamayacaklar, çünkü üreticiler yapabileceklerinden fazlasını vadetmiş durumdalar. Daha da kötüsü, aşıların elde edilse bile, artık daha fazla etkili olamayacaklar, çünkü yeni mutasyonlar artıyor.

Fakat, bu gecikmeler ve küresel yönetişim başarısızlıkları yine de bir fırsata çevrilebilir. Durum küresel ölçekte bir kitlesel aşılama kampanyasını gerektirdiği için böyle çabalar, sağlık sistemlerinin gücünü artırmak, gelecekteki salgınlara hazırlanmak ve evrensel sağlık hizmeti için çalışmak için iddialı uluslararası girişimler için bir platform olarak hizmet edebilir. Covid-19 Aşı Küresel Erişim (COVAX) sistemi çerçevesinde son zamanlarda ülkelere aşı finansmanı ve geliştirilmesi için katkıların başlaması çok cesaret verici bir gelişme. Yıldızlar kesinlikle böyle bir küresel strateji için uygun konumda. İlk kez, sağlık küresel gündemin başında, dünya liderleri ve maliye bakanları dinlemeye hazır. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Joe Biden yönetimi küresel liderlik ve yoksul ülkelere ulaşmak için uygun kaynak ayırma konusunda bir umut sağladı.

HÜKÜMETLER ULUSAL PLANLAR HAZIRLADI

Biden’ın Donald Trump’ın ABD’yi Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ) çekme kararını iptal etmesi bu vazgeçilmez kurumun çok ihtiyaç duyduğu yetki ve kaynakları sağlayacaktır. Bu fırsatı kaçırmamalıyız.

Asıl olarak gerekli yerlere ulaştırmaya odaklanan aşı geliştirilmesi ulaştırma, depolama ve lojistik altyapısı dâhil geniş çaplı kapasitelerin seferber edilmesini gerektiriyor. Buna ek olarak, birçok aşılama sistemi şu anda çocuklara aşı ulaştırılmasına odaklanmış durumda, bunun yetişkin nüfusa erişmeye uyumlu hale getirilmesi gerekir. Hükümetler hangi kişilerin aşılanmasına öncelik verilmesi gerektiği gibi zor sorulara yanıt vermek için ulusal planlar hazırlamaya çoktan başladı. Sağlık yetkilileri bilgi ve izleme sistemlerini güncelliyor, aşı yerlerini belirliyor ulaşılması zor nüfus gruplarını hedefliyor ve aşıdan çekinme ve diğer zorluklarla ilgilenmek için iletişim araçları hazırlıyor.

Daha sağlam bir çerçeve hazırlamanın ilk adımı olarak, Covid-19 aşı altyapısı, diğer hastalıklara karşı aşılarda da kullanılmak üzere korunmalıdır. Birçok aşı programı ve sağlık alanındaki yenilikler salgın nedeniyle ertelendi ya da askıya alındı. Şimdi onları yeniden faaliyete geçirme fırsatları aramalıyız. En azından, bütün dünyadaki sağlık görevlilerinin Hepatit B ve grip gibi diğer hastalıklara karşı da aşılanması hayati öneme sahip.

Covid-19 aşılarının vurulması, aşı teslimat altyapısının bir üst seviyeye çıkarılmasını ya da kurulmasını gerektiriyor, özellikle soğuk depolama zinciri gerektiren aşı türleri için. Ama bu altyapıyı salgından sonra da korumak için, sürdürülebilir hale getirilmesi gerekir. Aşı lojistik zincirlerinde ve uzak bölgelerdeki temel sağlık birimlerinde güneş enerjisi kullanımına başlanması istikrarsız enerji arzı ya da güvenilmez elektrik ağları olan yoksul ülkelerde büyük uzun dönemli faydalar sağlayacaktır.

Aşılamanın yetişkin nüfusa yayılması ayrıca yeni eğitim de gerektirir. Burada sayısal platformlar ve yapay zekânın sağlık görevlilerini, gönüllüleri ve tıp personeli olmayan personeli eğitmek için dünya çapında nasıl kullanılabileceğini düşünmeliyiz. Aynı teknolojiler bulaşıcı olmayan diyabet gibi hastalıklara karşı kritik kamu sağlığı mesajlarının yayılmasında ya da sigarayı bırakma programlarını genişletmede de kullanılabilir. Önümüzdeki aylarda hükümetler ve sağlık hizmeti verenler kimin ne zaman hangi aşıyı vurulduğu ile ilgili olağanüstü boyutlarda bilgi toplaması gerekecek. Aşı kayıtlarının geliştirilmesi ya da hiç yoktan yaratılması gerekecek ve modern sayısal altyapının geniş biçimde geliştirilmesi ile genişletilmesi gerekecek.

COVID-19 AŞILARIN BENZERİ GÖRÜLMEMİŞ BİR HIZLA GELİŞTİRİLMESİ İNSANLIĞIN BAŞARISI

Son olarak ve belki de en önemlisi, Covid-19 aşı çabaları gelişmekte olan ve yükselen dünyada daha fazla ilaç üretimi ve hatta araştırmalarına yol açabilir. Hindistan zaten önemli bir ilaç ve aşı üreticisi, ama dünyanın daha fazla bölgesel üretim ve lojistik ağlarına ihtiyacı var, özellikle Covid-19 virüsü, birçok epidemiyoloğun korktuğu gibi, endemik hale gelirse. Sahte ürün ve karaborsa faaliyetlerini önlemeye yönelik var olan yönetişim yapılarının güçlendirilmesi gerekecek. Bu açık maliyetleri gerektirse de bu ülkelerdeki sağlık altyapısı için uzun dönemli faydalar sağlayacaktır.

Covid-19 aşılama çabalarının çoğu en üst düzeyde liderliği gerektirecek. G20’nin dönem başkanı olan -şimdi deneyimli Başbakan Mario Draghi’nin deneyimli elleri durumu kontrol altında tuttuğu- İtalya, G7’nin dönem başkanı İngiltere ve yeni güçlendirilmiş DSÖ ile önümüzdeki fırsatları yakalamak için birlikte çalışabilir.

Çok yönlü kalkınma bankaları, hükümet dışı örgütler ile özel sektörün yeteneklerini ve finansman gücünü kullanmanın tam zamanı. Covid-19 aşılarının benzeri görülmemiş bir hızla geliştirilmesi insanlığın başarısının bir işareti. Sadece birazcık öngörü ile, bu başarıyı küresel sağlık, uzun ömür ve hayattan tatmin olma konusunda eşit derecede etkili bir gelişmeye dönüştürebiliriz