Pandemi emekçilerin 1 Mayıs’ı kutlamasını engelleyemedi. “Dijital 1 Mayıs” kutlaması yapan işçiler seslerini duyurmanın yolunu buldu. Bugün pandemi engellese de 1 Mayıs tarihinde çok sayıda yasaklama var.

İşçi sınıfının uluslararası birlik, dayanışma ve mücadele günü olan 1 Mayıs, pandemi gerekçesiyle bu yıl meydanlarda kutlanamadı. Covid-19 sendikalara seslerini duyurmak için yeni seferberlik biçimleri bulmaya zorladı. Bu da “Dijital 1 Mayıs” oldu. Sendikalar ve emekçiler İşçi Bayramı kutlamalarını sanal dünyaya taşıdı.

Virüse karşı alınan tedbirler kapsamında 17 günlük sokağa çıkma kısıtlaması nedeniyle sendikalar bu yıl sadece Kazancı Yokuşu ile Taksim Meydanı’nda temsili bir heyet ile anma töreni düzenleyebildi. İşçi ve memur konfederasyonları çalışmaların sürdüğü işyerlerinde 1 Mayıs bildirilerini okudular ancak esas olarak çevirim içi toplantılar, sosyal medya kampanyaları ve çevrim içi açıklamalar yapıldı.

Türk-İş, sosyal medyada #heryerdebirlikteyiz etiketiyle yaptığı paylaşımlar ile hafta boyunca sorunları ve talepleri dile getirdi. Sosyal medyada yapılan paylaşımlarda “Kıdem tazminatı saldırılarına, KİT’lerde kadrosuzluğa, iş cinayetlerine, sendikal örgütlenmedeki baskılara, işsizliğe, işten çıkarmalara, Covid-19’un meslek hastalığı sayılmamasına, ücret adaletsizliğine, cinsiyet ayrımcılığına, kadın cinayetlerine ve güvencesiz çalıştırmaya hayır.” denildi. Hak-İş ise, 81 il temsilcisiyle çevrim içi toplantı yaparken, Memur-Sen, “Uluslararası 1 Mayıs Kongresi” düzenledi. DİSK, KESK, TMMOB, ve TTB’de 1 Mayıs öncesinde çeşitli etkinlikler düzenlediler. Türkiye’deki sendikaların da üyesi olduğu Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC) “Yeni Bir Toplumsal Sözleşme ve Herkese Aşı” sloganıyla internet üzerinden bir etkinlik düzenledi.

Pandeminin gölgesinde gerçekleşen “Dijital 1 Mayıs” kutlamaları CRI Türk’te İlkay Akkaya’nın hazırlayıp sunduğu Yakın Gelecek programında ele alındı.
Pandeminin engellerinin teknolojinin getirdiği olanaklar ile aşıldığını belirten Akkaya, yasaklara rağmen taleplerin dile getirildiğini söyledi. Türkiye’de geçmişteki yasaklanan 1 Mayıslarda emekçilerin bu tür fırsatları olmadığına dikkat çeken Akkaya, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Öğretim Görevlisi ve Çalışma Hayatı Uzmanı Yıldırım Koç ile Türkiye tarihindeki 1 Mayıs yasaklarını konuştu.

1909’DAN İTİBAREN KUTLANIYOR

1 Mayıs’ın Türkiye’de 1909 yılından itibaren kutlandığını bildiren Koç, İstiklal Savaşı döneminde de kutlamaların yapıldığına dikkat çekti. Koç, şunları söyledi:

“Türkiye’de 1 Mayıs 1909’dan itibaren kutlanıyordu. İstiklal Savaşı döneminde 1921 ve 1922 yıllarında kutlanmıştı. Son olarak 1925 yılında kutlanacaktı ancak 1925 yılı Şubat ayında Şeyh Sait ayaklanması başladı. Bu nedenle 1925 yılındaki 1 Mayıs kutlamalarına salon dışında izin verilmedi. O dönemin işçi örgütlenmesi Amele Teali Cemiyetiydi. Amele Teali Cemiyeti bir kapalı salon toplantısında 1 Mayıs’ı kutladı. Fakat bu dönemde Türkiye’de yaşanan bazı sorunlara bağlı olarak 1 Mayıs kutlamaları sonrasında Amele Teali Cemiyeti yöneticileri gözaltına alındı ve yargılandılar.1926 yılında itibaren Türkiye’de işçi sınıfının uluslararası birlik, dayanışma, mücadele günü olarak 1 Mayıs kutlanmadı. Bu doğrultuda çeşitli açıklamalar yapıldı. Örneğin DİSK 1969’da 1970’te bildiriler yayınladı ancak herhangi bir kapalı salon toplantısı ya da miting düzenlenmesi yönüne gitmediler.”

Koç, uzun yasakları yılların ardından 1975 yılında yapılan kapalı solon toplantısının kutlamalar için dönüm noktası olduğunu belirtti. Fakat 1980 darbesine giden sürecin yeni yasakların kapılarını araladığını kaydetti. Koç, yaşananları şu sözlerle anlattı:

BEHİCE BORAN KELEPÇELENDİ

“1975 yılında Türkiye Sosyalist İşçi Partisi büyük bir kapalı salon toplantısında 1 Mayıs’ı kutladı. Arkasından DİSK 1976, 1977 ve 1978 yıllarında İstanbul’da Taksim’de kutlamalarını gerçekleştirdi. Gerçekten çok görkemli kutlamalardı. Ama, 1978 yılı aralık ayında Kahramanmaraş’ta ciddi bir katliam oldu. Yüzden fazla insanın öldürüldüğü bir Kontrgerilla operasyonuydu. Bunun üzerine 1979 yılında 1 Mayıs kutlamaları İstanbul’da yasaklandı. O dönemde sadece ufak gruplar 1 Mayıs’ı kutlamak için sokağa çıktıklarında gözaltına alındılar. Örneğin, Türkiye İşçi Partisi’nin o dönem Genel Başkanı Behice Boran ve arkadaşları DİSK’in önünde 1 Mayıs’ı kutlamaya kalktıklarında ileri yaştaki Behice Boran bile yere yatırılarak kelepçelenmişti. 1979 yılında İstanbul’da yasaklanınca İzmir’de 1 Mayıs kutlaması yapıldı. Diğer bazı illerde de oldu ama en büyük kutlama İzmir’de oldu. Fakat olaylar tırmandırılınca 1979 yılındaki gelişmelerin ardından 1980 yılında darbeye doğru gidiliyordu İzmir gibi kentlerde de 1 Mayıs yasaklandı. Bunun üzerine 1980 yılında sadece Mersin’de kitlesel olarak bir mitingi yapılabildi.

DARBEDEN 3-4 YIL SONRA KUTLAMALAR YAPILABİLDİ

“12 Eylül darbesi sonrasında zaten 1 Mayısların kutlanmasını bırakın 1 Mayıslardan söz etmek bile yasaklanmıştı. Askeri darbe yönetimi 1983 yılı sonunda yapılan milletvekili genel seçimlerinde parlamenter düzene geçilmesine izin verdi ancak çeşitli illerde sıkıyönetimler devam ediyordu. Ancak sıkıyönetimin bitmesinden 3-4 yıl sonra ilk kez İzmir’de Balık Pazarı denilen yerde kapalı salon biçiminde bir toplantı yapılabildi. Ondan sonra 1 Mayıslar çeşitli kentlerde kitlesel olarak kutlanmaya başlandı.”