CGTN / Cömert Otorbayev (Eski Kırgızistan Dışışleri Bakanı, Beijing Normal Üniversitesi Kuşak Yol Okulu’nun seçkin bir profesörü ve Nizami Gencevi Uluslararası Merkezi’nin üyesi)

Çin’den Rotterdam’a giden 400 metre uzunluğundaki Panama bayraklı yük gemisi Ever Given, 23 Mart’ta Süveyş Kanalı’nın en dar bölümünde karaya oturdu. Allianz sigorta şirketi uzmanlarına göre, bu olay nedeniyle küresel ticaret doğrudan 230 milyar dolar kaybedebilir.

Allianz ayrıca 2019’da, dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 13’ünü oluşturan 1,25 milyar ton kargonun taşındığı kanaldan 19 binden fazla geminin geçtiğini belirtti. Bu olay nedeniyle, nakliye maliyetleri fırladı. Bloomberg’e göre, Çin’den Avrupa’ya yaklaşık 13 metrelik bir yük gemisi göndermek şu anda yaklaşık 8 bin dolara mal oluyor ve bir yıl önce bu dört kat daha ucuzdu.

Kuzey buz denizinden geçen Kuzey Deniz Rotası (NSR) küresel bilgi alanına geri döndü. Bu rota, Asya ile Avrupa arasındaki en kısa yoldur ve bu rota boyunca malların teslimi, diğer deniz yollarından neredeyse yüzde 30 daha hızlıdır. Ancak buradaki iletişim, sert iklim ve ağır buz koşulları nedeniyle karmaşıklaşıyor. NSR’nin doğu sektöründe, kışın buz kalınlığı 4 metreyi aşıyor. Kuzey Kutbu’ndaki iklim değişikliğine rağmen, bu rota boyunca geçiş sadece mayıstan aralıka kadar mümkündür.

Ayrıca NSR’nin başka dezavantajları da bulunuyor. Güzergâh boyunca donanımlı liman bulunmadığından, altyapısı çok sayıda büyük tonajlı gemiyi karşılamaya henüz hazır değil. Kargonun hareketi, gemilerin sürekli buz kırma, seyrüsefer, hidrografik ve meteorolojik refakatini gerektirir. Gemilerin ayrıca, yüksek riskli bölgelerden geçmesi yüksek sigorta primi gerektirir. Buz tarlaları arasında aktif manevra, yakıt tüketimini önemli ölçüde artırır. Güzergâh üzerindeki boğazlar, içlerinden geçen gemilerin çekişini ve tonajını ciddi şekilde sınırlıyor. Şöyle ki, Kara Gates Boğazı derinliği 21m ve Sannikov Boğazı sadece 13m’dir. Bu güzergâhtan sadece 4 bin 500 TEU’dan (Yirmi Foot Eşdeğeri Birim) fazla olmayan kapasiteye sahip gemiler geçebilir. Örneğin, modern Üçlü E-Sınıfı yük gemileri 18 bin 200 TEU taşıyabilir.

Rus hükümeti, NSR boyunca malların taşınmasındaki mevcut zorlukların farkındadır. Başbakan Yardımcısı Yuri Trutnev 31 Mart’ta gazetecilere verdiği demeçte, NSR üzerinden ulaşımın artık Süveyş Kanalı’ndan yüzde 30 daha pahalı olduğunu söyledi. Trutnev, “Kuzey Denizi Rotası boyunca mal taşıma maliyetini düşürmek zorundayız. Bunun için ayrı bir devlet programı, ayrı bir destek gerekiyorsa, o zaman bu yapılmalıdır.” diye konuştu.

Çin, Kuzey Kutbu rotasının geliştirilmesine de büyük ilgi gösteriyor. Çin hükümetinin 12 Mart’ta onaylanan 14. Beş Yıllık Planı, Beijing’in Kuzey kutbu İpek Yolu’nu Kuşak ve Yol İnisiyatifi’nin bir parçası olarak daha da geliştirmeye olan ilgisini doğruladı. Ulusal Kalkınma ve Reform Komitesi ve Çin Devlet Oşinografi İdaresi, Haziran 2017 gibi erken bir tarihte Kuzey Kutbu İpek Yolu’nu Kuşak ve Yol İnisiyatifi alanlarından biri olarak adlandırdı.

ENERJİ GÜVENLİĞİNİ İYİLEŞTİRME AMACI

Çin ve Rusya, Kuzey Kutbu’nu geliştirmekle ilgileniyor, çünkü burası dünyanın doğal kaynaklarının beşte birini içeriyor. Her iki ülke yalnızca ticari nedenlerden dolayı kuzey ticaret yollarını kurmaya çalışmıyor. İki ülke de açık ekonomik faydalar elde etmenin yanı sıra, enerji güvenliğini bu ticaret yolu ile iyileştirmeyi umuyorlar.

Dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretimi projesi, Yamal Yarımadası’nda NSR’nin geliştirilmesine güçlü bir ivme kazandırdı. Bu küresel projenin ortakları, Rus Novatek, Çin Ulusal Petrol Şirketi (CNPC), Fransız Total ve Çin İpek Yolu Fonu’dur. CNPC ve İpek Yolu Fonu, hisselerin yüzde 30’una sahip. Çalışmanın başlamasından yedi ay sonra, Temmuz 2018’de, Yamal’dan gelen ilk LNG partisi Jiangsu eyaleti, Nantong’a teslim edildi. Projenin ikinci etabı şu anda Yamal’ın doğusundaki Gydan Yarımadası’nda yapım aşamasında ve 2023’te devreye alınacak.

Rusya ile Çin arasında Haziran 2019’da Kuzey Kutbu İpek Yolu üzerinde ikinci büyük ölçekli enerji projesi başlatıldı. Çin Ulusal Kimya Mühendisliği Grubu ve Rus şirketi Neftegaz Holding, Taimyr Yarımadası’nda bulunan Payakha sahasını geliştirmek için dört yıllığına 5 milyar dolarlık bir anlaşma imzaladı. Proje, altı petrol rafinerisi, yılda 50 milyon ton petrol işleyebilen bir liman, 410 kilometre boru hattı, 750 megavatlık bir enerji santrali ve bir petrol depolama tesisini içeriyor.

NSR gelecekte, Çin’in, kuzey limanlarından Süveyş Kanalı üzerinden Rotterdam’a varması için gereken ortalama 48 günden daha kısa bir sürede Avrupa’ya deniz yoluyla malları teslim etmesine imkân tanıyacak. Kuzey Kutbu LNG taşıyıcısı Christophe de Margerie, geçen yıl Norveç’ten Güney Kore’ye buzkıran refakatçisi olmadan geldi ve yolculuk sadece 15 gün sürdü. 2020 yılında NSR boyunca 33 milyon ton kargo taşındı. 2024 yılına kadar trafik hacimleri, büyük ölçüde LNG üretimine yönelik projelerin geliştirilmesine bağlı olarak 60-80 milyon tona yükselecek. Yeni nesil buz kırıcıların ortaya çıkmasıyla yıl boyu kalıcı bir operasyona geçilmesi nedeniyle kargo trafiğinde 2035 yılına kadar önemli bir artış olması planlanıyor.

Bununla birlikte uzmanlar, trafik artışının daha erken gerçekleşmesini bekliyor. Kuzey Kutbu İpek Yolu üzerinde Çin ile Rusya arasındaki iş birliğinin ümit verici bir geleceği var.