Pyongyang somut adımlar bekliyor

Pyongyang somut adımlar bekliyor

Kore Yarımadasında tekrar yükselen tansiyon ve gerginliği azaltma çabaları dünya gündeminde yerini almış durumda. Pyongyang yönetiminin, Sohae Uydu Fırlatma Test Merkezi'nde çok önemli bir test gerçekleştirdiği Kuzey Kore kaynaklarınca doğrulandı. Kuzey Kore Birleşmiş Milletler (BM) Büyükelçisi Kim Song söz konusu testlerin ardından yaptığı açıklamada, "Nükleer silahlardan arınma programı müzakere masasından çoktan kaldırıldı." ifadelerine yer vermişti.

Bununla birlikte, Kuzey Kore yönetimi Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile masaya oturmayı reddetmek yerine ABD'yi baskı altına almaya çalışacak gibi gözüküyor. Öyle ki, Pyongyang, ABD Başkanı Donald Trump'ın tekrar gündeme getirdiği "roket adam" ve askeri müdahale imalarından duyduğu rahatsızlığı ön plana çıkararak bu adımı gerçekleştirecek.

KAMUOYUNUN BİLMEDİKLERİ

Her ne kadar dünya kamuoyu Kuzey Kore ve ABD arasında yaşanan müzakerelerin Singapur Zirvesi ile başlamış olduğuna inanılsa da olayın geniş bir arka planı mevcut. Donald Trump ve Kim Jong-un ikili ilişkisi uzun istihbarat çalışmalarının ürünü. Olayların gelişimi 2009 yılında iki ülke arasında diplomatik kanal oluşumuna gitme isteği ile başladı. İki ülke arasında büyükelçilikler ve diplomatik ofisler olmadan bu ilişkilerin başlaması kolay olmayacaktı. Kuzey Kore ile ABD arasında iletişim sağlanabilmesi için gizli bir istihbarat kanalı oluşumuna gidildi fakat bu kanal hakkında bugüne kadar resmi bir açıklama henüz yapılmadı. Bu görevi Amerikan Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) adına "Broadway Joe" kod adlı Joseph DeTrani yürütmüştü. Trump ve Kim görüşmesinin Singapur'da olmasının dahi DeTrani ile ilişkisi var. Zira Joseph DeTrani 2009 yılında Kuzey Koreli yetkililer ile Singapur'da gizli bir toplantı gerçekleştirmişti. Ancak bu görevi 2018 yılında Güney Kore asıllı CIA çalışanı Andrew Kim üstlendi.

Bahsi geçen istihbarat kanalı açık tutularak iki lideri bir araya getirmeyi başardı. 12 Haziran 2018'de Singapur'da ilk kez bir araya gelen iki liderin diplomatik ilişkilerin yeniden canlandırması ve Kore Yarımadasında nihai barışı sağlaması bekleniyordu ancak anlaşmaya varılamamıştı. Bir umutla daha 27-28 Şubat 2019 tarihinde Vietnam'da masaya oturan Kuzey Kore ve ABD yine sonuca varamamıştı. "İlişkiler tekrar mı bozulacak?" sorusu gündemi kurcalarken Trump ve Kim, Haziran 2019'da Güney Kore ve Kuzey Kore'nin askerden arındırılmış bölgesinde sarılarak poz veriyor Trump, Kim'e "Benim değerli dostum. Ülkene adım atmam için izin veriyor musun?" diyerek el ele 38. paralelin kuzeyine geçiyorlardı. En son bilinen resmi görüşme iki ülke diplomatları arasında 5 Ekim'de İsveç'in Stockholm kentinde gerçekleşti, sonuç yine hüsrandı.

YANLIŞ İLETİŞİM KANALLARI ANLAŞMA GETİRMEDİ

Özetle, liderlerin ikili ilişkileri ve istihbarat yetkililerinin oluşturduğu iletişim kanalı ile anlaşmaya varmanın mümkün olamayacağı kanıtlandı. Diplomaside iletişim için kanalları açık tutmak her zaman önemlidir ama bu kanalların kim veya hangi kurum olduğu daha da önemli. Öte yandan, istihbarat yetkilileri eğitimli diplomatlar değillerdir. Olayları bir diplomatik çerçeve ile yorumlayamazlar.

Kuzey Kore'nin Punggye-ri ve Sohae, nükleer test alanlarının tekrar hareketlenmesi ABD ile anlaşmaya varılmamasının sonucudur. Öte yandan ABD'nin Güney Kore'de yaptığı askeri tatbikatlar Kuzey Kore'nin isteklerini karşılamıyor. Kuzey Kore'nin şartları açık ve net. Üzerinde kurulan baskı ve yaptırımların kaldırılması yönünde somut adımlar bekliyor. ABD ise verilen sözlerin yerine getirmeyip oyalama politikası izliyor. Eğer ortada bir anlaşma sağlanacaksa ABD tarafının da taahhütlerini yerine getirmesi gerekecek.

SÜRE DOLUYOR

Kim Jong-un'nun, Kore Yarımadası'nda nükleer silahlanmayı durdurma konusunda anlaşamaya varmak için aralık ayının sonuna kadar ABD'ye süre vermişti. Kuzey Kore lideri nisan ayında yaptığı konuşmada, "ABD'nin cesur bir karar vermesi için yıl sonuna kadar sabırla bekleyeceğini" söylemişti ve sözünü tuttu. Yıl sonuna sayılı günler kalırken müzakere olasılığı devam ediyor. Pyongyang, görüşmelerin ortasında "yeni bir yol" bulabileceğinin altını çizdi. Kuzey Kore basında çıkan haberlere göre, Kore İşçi Partisi (WPK) 7. Merkez Merkez Komitesi'nin Beşinci Genel Kurul Toplantısı'nın kısa süre içinde düzenlenmesi bekleniyor. Kuzey Kore'nin yeni yılda nasıl bir "yeni yol" alacağı merak konusu. Öte yandan Kim Jong-un'un anlaşma sağlanamaması durumunda ABD yönetimine "Noel hediyesi" göndereceği söylendi. Kim Jong-un'nun 1 Ocak 2020'de "Yeni Yıl Konuşması" yapacağı hükümet kaynaklarınca doğrulandı. İki önemli siyasi gündem olan Pyongyang'ın 2020'deki iç ve dış politikaları ve ABD ilişkilerinin geleceği yeni yılda şekillenmiş olacak. Hediyenin ne olacağı ise ayrı merak konusu. Son veriler Kuzey Kore'nin yeni bir kıtalararası füze motoru geliştirdiği doğrultusunda. Eğer böyle bir hediye gündeme gelirse Twitter'da Trump'ın "ateşli ve yıkıcı" mesajlarını tekrar görmek mümkün olacak.

MOON HÜKÜMETİ ÇABALARINI SÜRDÜRÜYOR

Bu konuda Güney Kore Cumhurbaşkanı Moon Jae-in somut adımları gerçekleştiren tek isim oldu. Washington baskısı altında Kore Yarımadası'nda barış ve birleşme çalışmalarını sürdüren Moon hükümeti son günlerde ABD ile çıkmazlar yaşıyor.

ABD'nin Kuzey Kore Özel Temsilcisi Stephen Biegun, ülkesinin, Kuzey Kore'nin kesilen müzakerelerin yeniden başlatılması amacıyla yeniden Seul'e gönderilmişti. Pyongyang'ın provokatif eylemlerinin Kore Yarımadası'nda kalıcı barışa ulaşma çabalarına zarar vereceğini vurgulayan Biegun, "Bu noktada, açıkçası ABD için bir mühlet söz konusu değil." açıklamasında bulundu.

Güney Kore Cumhurbaşkanlığı Sözcü Vekili Han Jung-woo ise, Moon'un Biegun'dan Kore Yarımadası'nın nükleerden arınması ve kalıcı barışın inşası için müzakerelerde ısrarcı olmasını istediğini kaydetti. Güney Kore iç siyasetinde iktidar koltuğunu kaybetme uğruna barış görüşmelerine her türlü destek veren Moon, Kuzey Kore yönetimince de takdir edilen davranışlar sergiliyor.

Moon, Güney Kore siyasi tarihinde ilk kez, Çin ile stratejik iş birliği mesajları veren Cumhurbaşkanı olma unvanını da kazanmış oldu. ABD ile askeri anlaşmazlıklar yaşayan Moon hükümeti, küresel dengenin Asya-Pasifik'e kaydığı günlerde yükselen güç Çin'in yanında yer almak istediğine dair işaretler veriyor.

Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping ve Moon Jae-in kısa süre önce başkent Beijing'de bir araya geldi. Moon yaptığı basın açıklamasında gayet açık mesajlar verdi. Moon, Güney Kore ile Çin'in dünyada karşılıklı refah getirebilecek fırsatlara ve coğrafi koşullara sahip olduğunu, iki ülke olarak birlikte yeni bir dönemi başlatabileceklerinin altını çizdi. Kuşak ve Yol İnisiyatifi'nde aktif yer almak istediklerini de değinen Moon bölgede dengeleri değiştirecek adımlar atacak gibi.

Tüm bu adımların Güney Kore'nin kendi iç siyasi dinamiklerinde de bir geri bildirimi olacaktır. Yaklaşan 2020 Güney Kore seçimleri ve muhalefetin adımları Moon Jae-in'nin barış hayallerini suya düşürebilir.

2. Bölüm - Güney Kore iç dinamikleri Kore Yarımadasında barışı engelliyor mu? (Tıkla ve oku)

Mehmet Emre Öztürk