15 filmle ABD'den ırkçılık manzaraları

15 filmle ABD'den ırkçılık manzaraları

Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Covid-19 salgını karşısında çaresiz kalmış, adeta diz çökmüş ve panik içinde "suçlu" aramaya başlamışken, bir anda ırkçılık ateşiyle de yanmaya başladı. Neredeyse bütün eyaletlerde sınıfsal ve ırksal ayrımcılığa uğrayan halk kitleleri sokağa çıkmış vaziyette. Irkçı uygulamalar nedeniyle büyük isyan dalgasıyla karşı karşıya kalan Trump'ın karşısında bu kez ciddiyetsizce suçlayabileceği Çin ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de yok üstelik. 

ABD tarihini, yaygın ve yoğun ırkçılıktan ayrı düşünmek imkânı yoktur. Bunu bize en iyi ve en kolay yoldan gösteren örnekler ise bizzat Amerikan sinemasının vicdan sahibi sanatçılarının elinden çıkmıştır. İşte son günlerde tüm dünyanın gözünü diktiği ABD'den ırkçılık manzaralarını beyazperdeye yansıtan 15 unutulmaz film: 

1) Kara Damga (Pinky, 1949)

Pinky Johnson adlı siyah genç kız Boston'da hemşirelik eğitimi gördükten sonra Güney'deki memleketine dönüp yaşlı bir kadının bakımını üstlenir. Daha ilk günden ırkçılık kendini gösterir. Yaşlı kadın mirasını bırakınca Pinky cinayetle suçlanmaya başlar. Yönetmen: Elia Kazan. 

2) 12 Öfkeli Adam (12 Angry Men, 1957)

Sinema tarihinin en önemli filmlerinden biri, aynı zamanda ırkçılığa ve yabancı düşmanlığına da sert eleştiriler getiriyor. Beyazlardan oluşan 12 kişilik jüri, cinayetle suçlanan Latin Amerika kökenli genç hakkında karar vermek için toplanır. Hepsi bir an önce delikanlıyı suçlu ilan etmek ve işine gücüne bakmak niyetindedir. İçlerinden yalnızca biri itiraz eder ve toplantı uzar. Yönetmen: Sidney Lumet. 

3) Bülbülü Öldürmek (To Kill a Mockingbird, 1962)

1930'lar ABD'sinde yaşanan gerçek bir olayı içeren Harper Lee romanından uyarlanan film, ırkçılığın tavan yaptığı bu dönemi çok iyi anlatıyor. Beyaz bir kadına tecavüzle suçlanan siyah gencin avukatlığını üstlenen beyaz avukat çevresince dışlanır ve büyük baskıya uğrar ama yolundan dönmez. Yönetmen: Robert Mulligan. 

4) Beklenmeyen Misafir (Guess Who's Coming to Dinner)

Beyaz kız siyah erkekle evlenmek isteyince neler yaşanır? Irk ayrımcılığını entelektüel bir Amerikan ailesindeki yansımalarını anlatan film, yapıldığı dönemde büyük tartışmalar yaratmıştı. Yönetmen: Stanley Kramer. 

5) Gecenin Sıcağında (In the Heat of Night, 1967)

Irkçılığın egemen olduğu Mississippi'de işlenen cinayeti aydınlatmaya çalışan biri siyah diğeri beyaz iki polis dedektifinin çalışmalarını öyküleyen film, John Ball'ın siyah dedektif Virgil Tibbs'in serüvenlerini anlatan romanından uyarlama. "Gecenin Sıcağında", siyah lider Martin Luther King'in öldürülmesi nedeniyle iki gün ertelenen 1967 Oscar töreninde en iyi film ve en iyi erkek oyuncu dalları dâhil beş ödül almıştı. Yönetmen: Norman Jewison. 

6) Yaşlı Adamlar Topluluğu (A Gathering of Old Men, 1987)

Siyahların yoğun olarak yaşadığı Lousiana eyaletinde ırkçı bir beyaz çiftçi öldürülür ve cinayeti işleyen siyah delikanlı linç edilmek istenir. Ancak şeker kamışı çiftliğindeki yaşlı adamların tümü katilin kendileri olduğunu söyleyerek direniş başlatırlar. Çiftlik sahibinin iyi yürekli beyaz kızı da siyahların yanındadır. Yönetmen: Volker Schloendorff. 

7) Mississippi Yanıyor (Mississippi Burning, 1988)

İnsan hakları savunucusu üç beyaz genç bölgede esrarengiz şekilde kaybolunca iki FBI ajanı araştırmalarına başlar. ABD'nin güneyindeki korkunç gerçekler, yerel polis teşkilatındaki çürümüşlük ve Ku Klux Klan'ın vahşi yüzü yavaş yavaş belirmeye başlar. Yönetmen: Alan Parker. 

8) Malcolm X (1993)

Bütün siyahlar gibi zorlu, engellerle ve acıyla dolu bir çocukluk geçiren Malcolm'ın ırkçı zihniyete isyan bayrağı açmasının ve ABD tarihinin en önemli insan hakları savunucularından birine dönüşmesinin öyküsü. Yönetmen: Spike Lee. 

9) Amos ve Andrew (Amos and Andrew, 1993)

New England'ın beyaz ve zengin semtine taşınan siyah renkli Andrew Sterling, hırsız zannedilerek vurulur. Hata kısa sürede anlaşılır ancak yaklaşan seçimlerde yerini korumak isteyen polis şefi olayı örtbas etmek ister. Yönetmen: Max Frye. 

10) Öldürme Zamanı (A Time To Kill, 1996)

ABD'nin Güney eyaletlerinden birinde iki beyaz serseri 10 yaşındaki siyah kıza tecavüz ederler. Kızın babası adliyede suçluları vurunca olay tüm ülkenin dikkatini çeker. Siyah babanın savunmasını idealist genç avukat üstlenir ve en yakınları tarafından bile dışlanır. Yönetmen: Joel Schumacher. 

11) Amistad (1997)

1839'da Afrikalı köleleri ABD'ye götüren gemide yaşanan büyük isyanı ve sonrasındaki yargılama sürecine odaklanan film, bir pranganın çivisinin sökülmesiyle başlayan özgürlük tutkusunu ve ırkçı vahşeti çok etkileyici bir dille öykülüyor. Yönetmen: Steven Spielberg. 

12) Geçmişin Gölgesinde (American History X, 1998)

Ku Klux Klan'ı bile "magandalıkla" suçlayıp, göçmenler ve siyahlardan kurtulmak için Hitler'in yöntemlerinin uygulanması gerektiğine inanan beyaz delikanlının "değişim" öyküsü. Film yapımcısı John Morrissey, 2018'e Türkiye'ye gelmiş ve "1998'de bu filmi yaptığımızda bile ırkçılık ABD'de büyük bir sorundu. Aradan 20 yıl geçti hâlâ büyük sorun" demişti. Yönetmen: Tony Kane. 

13) 12 Yıllık Esaret (12 Years a Slave, 2013)

1841'de New York'ta yaşayan başarılı siyah müzisyen kaçırılır ve güneydeki köle çiftliklerinde çalışmaya zorlanır. Diğer kölelerin umutsuzluğunu yok etme ve başkaldırı için mücadele etmeye karar verir. Yönetmen: Steve McQuenn.  

14) Özgürlük Yürüyüşü (Selma, 2014)

1965'te Alabama eyaletinin Selma kentinden eyalet başkentine uzanan 87 kilometrelik yolda Martin Luther King'in önderliğinde gerçekleşen siyah protesto yürüyüşünü ve sonuçlarını öyküleyen film, siyahların oy hakkı konusundaki tarihsel süreci büyük başarıyla özetliyor. Yönetmen: Ava DuVarney. 

15) Yeşil Rehber (Green Book, 2018)

Oscar galibi film, çok ünlü bir piyanist olan siyah renkli Don Shirley ile onun şoförü ve koruması olarak işe başlayan, siyahlardan hiç hoşlanmayan İtalyan asıllı beyaz Tony Lip'in çıktıkları konser turu sırasında karşılaştıkları ırkçılık örneklerini anlatıyor. Yönetmen: Peter Farrelly. 

Tunca Arslan