Mekong Nehri bölgesel bir konu

Mekong Nehri bölgesel bir konu

CGTN / Hamzah Rifaat Hussain

Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) başkanlık seçim sonuçlarına itiraz eden Trump yönetimi üzerindeki baskı artarken, Mekong Nehri (Çin'deki Lancang Nehri) boyunca Çin barajlarındaki su seviyelerini izlemeyi ve yayınlamayı amaçlayan Amerikan destekli bir proje hakkında haberler ortaya çıktı. Dışişleri Bakanlığı tarafından kısmen finanse edilen "Mekong Barajı İzleme" adlı projede, Laos, Kamboçya, Myanmar, Tayland ve Çin'in kendisi gibi Güneydoğu Asya ülkeleri için bir can simidi olan nehir boyunca bulunan barajlarda gerçekleşen faaliyetleri izlemek için uydulardan yararlanılacak.

Trump yönetimi tarafından Çin barajlarının daha fazla gözetim altında tutulmasının gerekçesi tartışmalıdır ve bu son karar yalnızca iki büyük güç arasındaki yanlış anlaşılmaları büyütecektir. Başka bir egemen devletin projeleri üzerinde neden izleme taktikleri kullanıldığı konusundaki birçok neden erdemden yoksundur, tartışmalı ve var olmayan bir tehdit algısını artırmaktadır. Mekong Nehri bölgesel bir konudur ve bu şekilde ele alınmalıdır.

MEKONG NEHRİ BÖLGESEL BİR KONU

Egemen bir devletin, barajları hidroelektrik üretimi ve su akışlarını düzenlemek amacıyla inşa ettiği anlayışı yaygındır. Trump yönetiminin Mekong Barajı İzleme projesini faaliyete geçirme kararı, Çin'in içişlerine büyük bir müdahale olarak değerlendirilebilir.

Mekong Nehri'nin önemi, dinamikleri ve hem Çin hem de komşuları için statüsünün anlaşılmaması en büyük tartışmadır. Yaklaşık 4 bin 909 kilometre uzunluğunda ve dünyanın yedinci en uzun nehri olan Mekong, Çin'in batısı ile Güneydoğu Asya arasında önemli bir ticaret yoludur.

Nehirdeki biyoçeşitlilik, Güney Amerika'daki Amazon Nehri'nden sonra dünyadaki ikinci en yüksek seviyededir ve burada yaşayanlar için hayati önemi olan balıkçılığın yıllık tahmini ekonomik değeri 3,9 milyar ile 7 milyar dolar arasında değişmektedir. Vietnam, Laos ve Çin gibi ülkeler arasında, nehir üzerindeki barajların inşasının ilgili taraflar arasında imzalanan çeşitli anlaşmalara dayanarak bir alevlenme noktası oluşturmayacağı konusunda önemli bir iyi niyet vardır.

MEKONG, ÇİN'İN BATISI İLE GÜNEYDOĞU ASYA ARASINDA ÖNEMLİ BİR TİCARET YOLU

Trump yönetimi, Mart 2018'de yapılan Üçüncü Uluslararası Mekong Nehri Komisyonu (MRC) Konferansı'nda sunulan MRC raporunun bulgularını Çin'in baraj inşaat faaliyetlerini izlemeyi haklı çıkarmak için öne sürüyorsa, bu anında tartışmalı hale geliyor. Rapor, nehirlerdeki su türleri üzerinde olumsuz bir etkisi olacak, Mekong Havzası ülkeleri için Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) büyümesinin yanı sıra yoksulluk ve gelir seviyeleri sarsacak olan göl ekosistemleriyle rezervuarların oluşturulmasını eşit tutuyor.

Bununla birlikte, bu değerlendirmeye, 2018'deki 10. Kamboçya-Laos-Vietnam Zirvesi'nde tüm ülkeler arasında ekonomik ihtiyaçlar göz önüne alınarak hidroelektrik projelerinin sürdürülebilir bir şekilde inşa edilmesini sağlamayı taahhüt eden Laos Başbakanı Thongloun Sisoulith tarafından itiraz edildi.

Benzer şekilde, MRC raporunda balıkların biyo kütlesindeki olası azalmaya karşı alarm verilirken, Kamboçya gibi ülkelerde hidroelektrik projeleri başlatıldığı takdirde tarımsal kâr oranlarında nasıl önemli artışlara tanık olunabileceğinden de bahsediliyor. Bunlar, Trump yönetimi Çin baraj projelerini izlemeye karar verirken raporun gözden kaçan önemli açılarıdır. Mekong Nehri kıyısındaki ülkeler için inşa edilmekte olan barajlarla ilgili çıkarımlar raporlara dayalı olmaktan çok uzak bulunuyor.

MEKONG NEHRİ DÜNYANIN EN HIZLI BÜYÜYEN BÜYÜK NEHİR HAVZALARINDAN BİRİ

Nehir aynı zamanda hidroelektrik inşası söz konusu olduğunda dünyanın en hızlı büyüyen büyük nehir havzalarından biridir. Çin, Laos ve Kamboçya, aralarındaki farklılıklarına rağmen, Laos hükümetinin ulusunu yoksulluktan kurtarma amacının da açıkça gösterdiği gibi, daha fazla baraj inşa etmeyi planlıyor.

Hidroelektrik üretiminin önemi, hem Kamboçya hem de Laos'un iyileştirme ve yatırım gerektiren altyapısal eksikliklerden muzdarip olduğu göz önüne alındığında, tüm eyaletler için kritik olan altyapının geliştirilmesiyle ilgilidir.

Çin, Laos, Myanmar ve Tayland hükümetleri arasında Lancang-Mekong Nehri üzerinde Ticari Navigasyon Anlaşması gibi, Çin ile Mekong Nehri eyaletleri arasında imzalanan bir dizi anlaşma mevcuttur. Bu anlaşmaların amacı, kendi ulusal ekonomilerini sürdürmek için ticareti ve ticari anlayışı güçlendirmektir. Tüm taraflarla Beijing arasında hâlihazırda var olan tarihi anlayış göz önüne alındığında, balıkçılıkta, gelir seviyelerinde bir düşüş veya yoksullukta bir artışla ilgili gelecekteki herhangi bir anlaşmazlık, diyalog yoluyla müzakere edilecektir.

GELECEKTEKİ HERHANGİ BİR ANLAŞMAZLIK DİYALOG YOLUYLA MÜZAKERE EDİLMELİ

"Eyes on Earth" tarafından yapılan bir çalışma gibi Mekong üzerine yapılan geçmiş araştırmalar, Lancang Nehri hidroelektrik üretim projesinin aşağı havzada nasıl olumlu faydalar sağlayacağını da hesaba katmadı. Ayrıca sel mevsimi boyunca rezervuarlarda depolanan suyun, tüm ülkeler için ekosistemlere ve geçim kaynaklarına zarar verebilecek aşağı havza taşkınları ile kuraklıkları önlemeye nasıl yardımcı olabileceği konusunda da pek az kabul var.

Şeffaflık konusuna gelince, daha iyi planlama için bilgi arayışındaki taraflarla aynı çizgide olan Çin, bu yılın başlarında MRC ile su verilerini paylaşmayı kabul etmişti. Bu değişkenlerin Trump yönetimi tarafından büyük ölçüde göz ardı edilmiş olması, Mekong Barajı İzleme'nin Çin'i hem sistematik hem de utanmadan hedeflemek ve şeytanlaştırmak için bir başka atılgan karar olduğunu gösteriyor.

Hem ABD hem de Çin, Mekong-ABD ortaklığı ile nehrin ve ilgili ülkelerin işlerini yöneten Lancang-Mekong iş birliği ile Mekong devletleri üzerinde çalışan iki farklı organa sahiptir. Çeşitli değişkenlerin hesaba katılmaması gerçeği, Mekong'daki baraj inşaatının oluşturduğu tehdidin daha az olduğunu ve siyasi kazançlar için artırıldığını göstermektedir.