CGTN / Mohamed A. El-Erian

Enflasyon şu anda bütün dünyada gazetelerin birinci sayfasında ve bunun geçerli nedenleri var. Giderek daha çok sayıda malın ve hizmetin fiyatı on yıllardır görülmemiş bir şekilde artıyor. Gerçek ve korkulan arz kıtlığının eşlik ettiği bu enflasyonist yükseliş hem tüketici hem de üreticilerin endişelerini yükseltiyor. Ayrıca eşitsizliği artırma ve çok gerek duyulan Covid-19’dan sonra sürdürülebilir ve kapsayıcı ekonomik toparlanmayı yolundan çıkarma tehlikesi yaratarak, aynı zamanda yakıcı bir siyasi sorun haline geliyor.

İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) merkez bankalarındaki politika belirleyiciler kendi hesaplarına “geçici” enflasyon anlatısından uzaklaşmaya başladı. (Avrupa Merkez Bankası’ndaki bilişsel dönüşüm daha az belirli, oradaki enflasyon dinamikleri daha az belirgin olduğu için, bu anlamlı bir durum.) Ama bu dönüş özellikle dünyanın en güçlü ve sistematik olarak önemli parasal kurumu olan ABD Merkez Bankası’nda tam ve yeterince hızlı olmaktan uzak. Kongre’de verimliliği artırma ve emek gücünün katılımını iyileştirme önlemlerinin onaylanmasındaki gecikmelerin de yardımı dokunmuyor. Enflasyonun artış nedenleri iyi biliniyor. Yüksek talep uygun olmayan bir arzla karşılaşıyor, bu aksayan ulaşım ile tedarik zincirlerinin, emek kıtlığının ve enerji alanındaki sıkışmanın bir sonucu.

POLİTİKA BELİRLEYİCİLER FİNANSAL SEKTÖRÜN DÜZENLEMELERİNİ GÜÇLENDİRMELİ

Önemli olsa da bu fiyat artışı 1970’lerin iki haneli enflasyon oranlarına bir dönüşün habercisi değil. Katı maliyet-fiyat enflasyon uyarlaması şu sıralar çok nadir. Enflasyonist beklentilerin oluştuğu başlangıç koşulları daha az dengesiz. Ve merkez bankalarının kredibilitesi, her ne kadar on yıllardır en ciddi testleri ile yüz yüze olsalar da çok daha yüksek. Fakat enflasyon yine de üst düzey Merkez Bankası yetkililerinin yükselen fiyat baskılarını sürekli geçici bir olgu diye reddettiklerinde düşündüklerinden çok daha belirgin. Bugün bile, bunların enflasyon tahminleri -daha şimdiden birkaç kez değiştirilmiş olmasına rağmen- bizi bekleyen şeyi hâlâ hafife alıyor. 

New York Merkez Bankası’nın hazırladığı anketlere dayanan enflasyon beklentileri bir ve üç yıllık dönemler için yüzde 4’ün üzerine çıktı. ABD işçilerinin işi bırakma oranları, çalışanlar daha iyi ücretli işler arama ve daha iyi çalışma-hayat dengeleri kurma konusunda kendilerini daha rahat hissettiği için, rekor yükseklikte. Daha fazla grevden bahsediliyor. Bütün bunlar asıl olarak ürün kıtlığı ve artan fiyatlarla ilgili endişelere yanıt olarak tüketicilerin ve firmaların gelecekteki taleplerini öne çekmesiyle daha da ağırlaşıyor.

ENFLASYONU YAKALAMA OYUNU

Mevcut enflasyon nöbeti küresel makroekonomik paradigmadaki genel bir yapısal değişikliğin sonucu. Eksik toplam talep durumundan talebin genel olarak iyi olduğu bir duruma geçtik. Dikkate değer bir şekilde, ABD perakende satışları eylül ayında yıllık yüzde 13,9’luk beklentiden daha fazla arttı. Bu halen oldukça fazla, fiili talebe dönüşen bastırılmış talep olduğunu gösteriyor. Elbette, bu ilgilenilmesi gereken talebin yapısı ile ilgili sorun olmadığı anlamına gelmiyor. Eşitsizlik, sadece gelir ve refah değil, aynı zamanda fırsat eşitsizliği acil bir endişe olmaya devam ediyor.

Yüksek ve çok ısrarlı enflasyon böyle endişelere vurgu yapıyor, çünkü bunun etkileri çok yönlüdür (ekonomik, finansal, kurumsal, siyasi ve toplumsal). Bu etkiler sonuçlarında giderek daha fazla eşitsiz olduklarını gösterecek ve özellikle yoksulları daha ağır etkileyecek. Küresel olarak, enflasyon artışının yansımalarının bazı düşük gelirli gelişmekte olan ülkeleri uzun süreli ekonomik yakınlaşma yolundan saptırma riski taşıyor.

ŞİRKET KÂR MARJLARI ÜZERİNDEKİ BÜYÜK BASKILAR

Bütün bunlar ABD Merkez Bankası ve Kongre için mevcut enflasyonist evrenin gereksiz biçimde ekonomik büyümeyi zayıflatmasını, eşitsizliği artırmasını ve finansal istikrarsızlığı beslemesini önlemek için hızla hareket etmesini çok daha önemli hale getiriyor. Yüksek aciliyet modunda işleyen parasal teşviklerdeki belirgin bir azalmaya ihtiyaç var. ABD yasa koyucuları tamamen onların alanına giren hem sermaye hem de emek için arzı güçlendirici girişimlerde daha güçlü biçimde hareket ederek yardımcı olabilirler. Bu altyapıyı modernleştirme, verimliliği artırma ve emek gününü katılımını artırmak için önlemleri yasalaştırmak anlamına geliyor.

Politika belirleyicilerin aynı zamanda özellikle bankacılık dışı sistem olmak üzere finansal sektörün sağduyulu düzenlemelerini ve denetlenmesini güçlendirmesi gerekiyor. Şirket kâr marjları üzerindeki büyük baskılar ve büyük firmaların arz aksaklıklarını halletme konusundaki üstün yetenekleri dikkate alınarak, politika belirleyicilerinin firmaların tek elde toplanmasını yakından izlemeleri gerekecek.

ABD enflasyon dinamiklerini ilk başta ve ısrarla yanlış okuduktan sonra. Daha fazla ABD Merkez Bankası yetkilisinin şimdi durumla ciddi bir şekilde ilgilenmeye başlamış olması iyi haber. ABD Merkez Bankası’nın daha hızlı hareket etmesi tavsiye edilir. Yoksa, politikalarının inanılırlığını ve siyasi konumunu daha da aşındıracak bir karşılıklı suçlama savaşının içine düşebilir.