CRI Türk Dış Haberler Servisi

İmparatorluklar Mezarlığı olarak bilinen Afganistan’da olanların etkisinin sınır ötesine taşacağına şüphe yok. Zira Asya jeopolitiğinin tam kalbinde yer alan Afganistan, coğrafi olarak Çin, Rus ve Hint uygarlıklarının kesiştiği yerde bulunuyor. “Afganistan’da olanın Afganistan’da kalmayacağını” bilen ülkeler istikrarsızlığın domino etkisine karşı zaman kaybetmeden sürece müdahil oldu.

Bölge aktörlerinin en güçlü enstrümanları arasında ise Afganistan’ın komşularını da içinde barındıran (Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Hindistan ve Pakistan) Shanghai İş Birliği Örgütü geliyor. Zira 15 Haziran 2001’de kurulmasından bu yana Avrasya ülkelerinin yüzde 70’inden fazlasını temsil eden örgütün aynı zamanda Afganistan Temas Grubu bulunuyor.

“ABD ÖYLECE ÇEKİP GİDEMEZ”

Temas Grubu, 14 Temmuz tarihli dışişleri bakanları toplantısında Afganistan için çabaları “ortak bir havuzda toplama” kararı alırken, Beijing yönetimi 5 maddelik yol haritasını tartışmaya açtı. Çin Devlet Konseyi Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi, Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de düzenlenen toplantıda ilk olarak Washington yönetimine seslendi. “Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Afganistan hükümeti için sorunlar yaratarak ve sorumluluğu bölge ülkelerinin üzerine yıkıp öylece gidemez.” diyen Çinli diplomat, Biden yönetiminin sorumluluk alması için tüm ülkelerin Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde girişimlerde bulunmasını önerdi.

Çin Devlet Konseyi Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi, ikinci olarak Shanghai İş Birliği Örgütü’nün “Üç Şeytan” olarak adlandırdığı terörizm, bölücülük ve radikalizmle mücadele etmesi gerektiğinin altını çizdi. Wang bu bağlamda “Afganistan hükümeti ile terörizm karşıtı iş birliğini güçlendirilirken, Taliban da uluslararası terörizm örgütleri ile ilişkisini kesmeye çağrılmalıdır.” değerlendirmesinde bulundu.

Türkmenistan ve Özbekistan temaslarının ardından Tacikistan’a geçen Wang Yi, üçüncü maddede müzakerelerin Afganistan’ın sahipliğinde ve Afgan aktörlerin öncülüğünde yapılması gerektiğinin altını çizerken, dördüncü maddede bölge ülkelerine barış için mekanizma kurma tavsiyesi verdi.

Çinli diplomat son olaraksa Shanghai İş Birliği Örgütü’nün Afganistan’ın yeniden inşasına ve Covid-19 ile mücadelesine destek verilmesi gerektiğini söyledi.

TALİBAN “ESKİ TALİBAN” DEĞİL Mİ?

Afganistan krizine dair çalışmalarının en önemli iki muhatabından biri olan Taliban, müzakere masasına güçlü bir şekilde oturmak için ilerleyişini sürdürürken uluslararası kamuoyuna da “değiştiği” yönünde mesajlar veriyor. Örgütün Sözcüsü Suhail Shaheen, Çin’i “dost” olarak tanımladıklarını duyurarak, “Hiçbir örgüt ya da kişiye ABD ve onun müttefiklerine ya da Çin de dâhil olmak üzere diğer ülkelere Afganistan topraklarından saldırı yapılmasına izin vermeyeceğiz.” ifadelerini kullandı. This Week Asia isimli dergiye mülakat veren yetkili ayrıca Çin’den gelecek yatırımları korumakla yükümlü olduklarını ileri sürdü.

Taliban’dan gelen açıklamalar Çin medyasında örgütün değişimi olarak yorumlanırken, kimi uzmanlar ise daha temkinli davranılması gerektiğinde ısrarcı. Shanghai Sosyal Bilimler Akademisi Terörle Mücadele Uzmanı Pan Guang, Global Times gazetesine verdiği demeçte şu değerlendirmelerde bulundu:

“Taliban, hem Çin hem de ABD tarafından terör örgütü olarak kabul edilmiyor. Buna karşın Taliban’ın sadece ABD’yi değil Çin ve Rusya’yı da tehdit eden terör örgütleri ile ya irtibatı var ya da irtibatı olduğuna inanılıyor. Eğer Taliban uluslararası kamuoyunun güvenini kazanmak istiyorsa sadece söze değil aynı zamanda eyleme ihtiyacı var. “

ABD’NİN DERDİ BARIŞ MI TİCARET Mİ?

Shanghai İş Birliği Örgütü’nün “taşıyıcı kolonu” olarak bilinen Çin’in Afganistan özelinde çalışmalarına devam ederken, ABD yeni kurduğu Dörtlü Format ile süreci daha da karmaşık hale getirebileceğinin sinyalini verdi.

ABD’nin Afganistan Özel Temsilcisi Zalmay Halilzad ve Özebekistan, Tackistan ve Afganistan dışişleri bakanlarının bir araya geldiği toplantı sonrasında yapılan açıklamada “Yeni transit yolları oluşturmak ve ticaret bağlarını güçlendirmek için birlikte çalışmanın amaçlandığı” kaydedildi. Dörtlü Format’ın arzuladığı yeni transit ticaret rotalarına dair henüz bir açıklama yapılmasa da Washington yönetiminin İran ve Pakistan’ı baypas eden Orta Koridoru inşa etmek istediği biliniyor.