Covid-19 salgınının kaynağı konusunda yapılan araştırmalarca ilgili tartışmalar sürüyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) heyetinin Çin’in Wuhan şehrinde yaptığı araştırmalarla ilgili çıkan haberler heyet üyelerini bile şaşırttı. Hürriyet, Dünya sayfasının manşetinde “Wuhan’daki hayvan pazarında iz bulunamadı” ifadesini kullandı. Ancak daha sonra sayfalarında veya internet sitesinde durumu bulanıklaştıran haberlere yer verdi.

Başta New York Times olmak üzere Amerikan baskınından servis edilen çarpıtılmış ve uydurulmuş açıklamalar Türk baskınında kolayca yer buldu. Milliyet’in “Dış Haberler” sayfasının manşetindeki başlık “Çin ilk vakalara ait verileri paylaşmıyor” şeklindeydi. Haberin içeriğinde ise bu ifade “iddia” olarak aktarılırken, heyet üyelerinin açıklamalarındaki çelişkiler ve farklılıklar dikkat çekiyordu. Karar’a göre “DSÖ soruşturması Pekin’e takıldı”. Oysa bir yere takılan bir şey yok, virüsün laboratuvardan çıkmadığı kesinleşirken, kaynağı ile ilgili araştırmaların süreceği belirtildi. Benzer bir haber kısa şekilde Cumhuriyet’te de vardı.

DSÖ’NÜN AÇIKLAMALARI

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Uzman ekibiyle konuştuktan sonra, uzmanların hâlâ virüsün kaynağıyla ilgili tüm varsayımlara açık bir tavır gösterdiklerini, ilgili konular hakkında daha fazla analiz ve araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu öğrendim. Uzman ekibinin bu gezisiyle tüm sorulara cevap bulunamayacağını daima vurguluyoruz. Ancak araştırmalar, virüsün kaynağını daha iyi anlamak için önemli bilgiler sağlayacaktır. Uzman ekibi, salgının ilk aşamasındaki durumu daha iyi bir şekilde anlayarak daha fazla analiz ve araştırma gerektiren alanları belirleyecek.” ifadesini kullandı.

Çin-DSÖ ortak uzman ekibi başkanı Peter Ben Enbarek, uluslararası uzman ekibinin Çin gezisinin birçok yönden başarılı olduğunu, virüsün yayılması, viral gen dizilimi ve virüsün kaynaklanabileceği olası vahşi hayvanlar dâhil olmak üzere salgının ilk ortaya çıktığındaki durumu daha iyi anladıklarını söyledi. Enbarek, Aralık 2019’dan önce Wuhan ve çevresinde büyük çaplı bir salgın yaşanmadığını, ancak virüsün kaynağı, aracı hayvanlar ve aralık ayında virüsün insana geçiş kanalının bilinmediğini de anlattı. Embarek, Çin Bilimler Akademisi Wuhan Virüs Bilimi Enstitüsü’ndeki bir laboratuvar sızıntısının salgının kaynağı olmasının ihtimal dışı olduğunu vurguladı. Embarek’in değindiği önemli bir nokta “yarasaların, bulaşıcı hastalıklar için hem bir depo hem de nakledici olarak bir tarihleri olduğu için salgının muhtemel kaynağı olmaya devam ettiklerini” teyit etmesiydi. DSÖ uzmanı virüsün çapraşık, anlaşılması zor bir rota takip etmiş olabileceğini, dondurulmuş gıdalardan bulaşması ihtimalinin daha fazla araştırma yapılmasını gerektirdiğini söyledi.

Beklendiği üzere Amerika Birleşik Devletleri (ABD) yönetimi, “bu konuda kuşkuları olduğunu ve kendi uzmanlarından oluşan bir ekibin Çin’de araştırma yapmasının şart olduğunu” açıkladı. Bu açıklama Çin’de Trump çizgisinin devamı olarak yorumlandı.

BAŞLIKLARDAKİ TUTUM

Türk baskınında yer alan haberlerin başlıkları gazetelerin tarafını da belli ediyor. Mesela ABD Başkanı Joe Biden göreve gelmesinden sonra Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping ile ilk telefon görüşmesini yaptı. Bu görüşme Cumhuriyet gazetesinde “Biden’dan Pekin ekibi-ABD Başkanı Pentagon bünyesinde Çin Görev Gücü kurulduğunu duyurdu” diye yer bulurken, Karar gazetesi “Pekin’le ilk telefonda insan hakları vurgusu” başlığını kullandı. Gazeteye göre, Biden Çinli mevkidaşına “Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlalleri, Hong Kong’daki baskı ve Tayvan dâhil bölgede artan hak iddialarına ilişkin temel endişelerini” iletmiş. Haberi okuyunca kullanılan ifadelerden Karar’ın Biden’dan bile ileri gittiği görülüyor.

Karar gazetesi için tutarlılık değil, Çin’e karşı olmak öncelikli. Mesela Twitter, Çin’in Washington Büyükelçiliğinin hesabını kapatınca ilk sayfadan “Pekin yalanlarına Twitter kilidi” başlığını kullanmıştı. Çin’den BBC’nin ülkedeki yayınlarını durdurma kararı gelince ise “Çin’den BBC’ye karartma” ifadesini kullandı. Alt başlıkta da Çin’in kararının ABD tarafından kınandığı duyuruldu. Ne de olsa onlar için önemli olan ABD’nin açıklaması.

Kamil Erdoğdu