Akademisyen Dr. Altay Atlı, CRI Türk’te Tuğçe Akkaş’ın hazırlayıp sunduğu “Güne Başlarken” programına konuk oldu. Atlı Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) Birleşmiş Milletler’deki (BM) meşru konumunu yeniden kazanmasının 50. yıl dönümünü değerlendirdi.

Çin Halk Cumhuriyeti’nin, BM nezdinde meşru statüsüne kavuşmasının 50. yılını kutladığını hatırlatan Altay Atlı, “Cumhurbaşkanı Xi Jinping bir konuşma yaptı ve bu 50 yıl içinde gelişmeleri, Çin’in BM üyesi olarak küresel meselelere ve küresel barışa katkılarından bahsederek çok taraflılık vurgusu yaptı. Xi, BM’nin önemine ve Çin’in buradaki konumunun öneminin de altını çizdi.” dedi.

ÇİN VE BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TARİHİ

Çin ve BM tarihi ile ilgile bilgiler veren Atlı, “Çin Halk Cumhuriyeti 1949’da kuruldu ve 1971’de BM’ye üye oldu. Bugün de Çin Halk Cumhuriyeti BM’nin Güvenlik Konseyi’nde 5 daimi ülkesinden biri. Aslında BM’nin merkezinde olan bir ülke. BM, 2. Dünya Savaşı’nın ertesinde yeni bir dünya kurulurken, bu dünyanın bir yapı taşı kurumsal şeklinin bir ana ögesi olarak kurulmuştu. Hatta savaş esnasında da bunun görüşmeleri yapılıyordu. Savaş bittikten sonra da Ekim 1945’te BM resmen hayata geçmiş oldu.” diye konuştu.

ÇİN’İN BİRLEŞMİŞ MİLLETLER’E KABULU

BM’nin kurulduğu tarihte henüz Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurulmadığını hatırlatan Atlı, “O dönem 1911’de kurulmuş Çin Cumhuriyeti vardı. BM’nin üyesi de bu Çin Cumhuriyeti oldu. Sonrasında komünistler ve milliyetçiler arasında devam eden mücadele sonucunda milliyetçiler kaybedince Taiwan’a çekilmek durumunda kaldı. 1949 yılında Çin Komünist Partisi (ÇKP) tarafından Çin Halk Cumhuriyeti hayata geçirildi. O dönem farklı bir dünya vardı. Soğuk Savaş’ın şiddetli şekilde başladığı bir dünya. Savaş sonrasında Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) öncülük ettiği BM ve dolayısıyla Çin Cumhuriyeti adıyla Taiwan’daki yönetim yerini korudu. 1949 kurulan ve Çin toplumunun çok büyük bir bölümünü temsil eden Çin Halk Cumhuriyeti o dönem BM’nin dışında kalmış oldu. Sonrasında Çin ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) arasında görüş ayrılıkları ve ABD ile Çin arasında bir yakınlaşma başlıyor. 1971’de Arnavutluk’un BM’ye getirdiği Çin Halk Cumhuriyeti’nin Çin toplumunun tek meşru hükümeti olarak tanınması tasarısı kabul edildi. Böylece Çin Halk Cumhuriyeti BM’de tanıyor, Taiwan’daki yönetim BM dışında kalmış oldu.” ifadelerini kullandı.

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER’DE ÇİN’İN ÖNEMİ

Son dönemlerde Çin Halk Cumhuriyeti’nin BM’deki konumunu daha fazla pekiştirdiğini belirten Altay Atlı, “Çin’in BM’ye daha fazla katılım sağladığını görüyoruz. Aslında BM üyeliği bir yanda da Çin’in yükselişinin, dünyanın başat aktörlerinden bir tanesi olmasının da önemli bir parçası. Dünyanın geri kalanından bağımsız olarak değil, küresel yönetişim yapılarına Çin entegre olarak ve buralarda daha fazla rol oynayarak, daha fazla sorumluk üstlenerek bu duruma geldi. Dolayısıyla 50. yıla gelindiğinde BM için Çin’in daha önemli olduğunu, Çin’in bu konuya BM’ye ve BM’nin temsil ettiği çok taraflılık anlayışına giderek daha fazla vurgu yaptığını da görüyoruz.” açıklamasında bulundu.