Uzun dostluk yolunda yürüyen iki ülke

Uzun dostluk yolunda yürüyen iki ülke

İlk haftasını geride bıraktığımız 2021, aynı zamanda Türkiye ile Çin Halk Cumhuriyeti arasında diplomatik ilişkiler kurulmasının 50. yılı olma özelliği taşıyor.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında Birleşmiş Milletler'in (BM) kurulması, Çin Devrimi, Taiwan meselesi, 1971'de "Tek Çin" politikasının uluslararası kabulüyle Çin'in BM'ye ve Güvenlik Konseyi'ne üyeliği ve yalnızca Türkiye'yle değil, pek çok ülkeyle yeniden diplomatik ilişki kurmasından bu yana geçen 50 yılda her anlamda büyük değişiklikler yaşandı. Tarihsel bağları yüzyıllar öncesine giden, derin köklere ve geniş zenginliklere sahip, imparatorluk mirasçısı, 19. ve 20. yüzyılda benzer süreçlerden geçmiş, Batılı ülkelerin işgallerine uğramasına rağmen sömürgeleştirilememiş, devrimler yaşamış ve halkları birbirine benzeyen iki ülke olan Türkiye-Çin ilişkilerinde de manzaranın epey değiştiği çok açık.

İZMİR ENTERNASYONAL FUARI'NDA ÇİN

Çin devrim tarihinin ve sonrasının önde gelen şahsiyetlerinden, dönemin başbakanı Zhou Enlai 1965'te ülkesi ile Türkiye arasında diplomatik ilişkiler kurulmasının önünde aşılmayacak engeller olmadığını ifade etmişti. 1966'da Çin'den bir ticaret heyeti Türkiye geldi, 1969'dan itibaren ticari ilişkiler biraz daha gelişti. 25 Kasım 1971'den başlayarak tüm dünya gibi Türkiye de Çin Halk Cumhuriyeti'ni resmen tanımaya başladı ancak 12 Mart askeri darbesi başta olmak üzere ülke içi siyasi sorunlar nedeniyle ikili ilişkiler dikkat çekici bir ivme kazanamadı.

Bu döneme dair kişisel bir not düşeyim: 1970'li yılların ortalarında Çin deyince aklıma ilk gelen şeylerden biri İzmir Enternasyonal Fuarı'ndaki Çin pavyonuydu. Orada sergilenen kültürel ve ticari ürünler, teknoloji ve sanayi malzemeleri, "Çin kesi" denilen spor ayakkabıları, sergiler, küçük çaplı gösteriler, kıymetini bilip saklamış olsam şimdi bir hazineye bakar gibi bakacağım broşürler vb. modern Çin imgesini zenginleştiren unsurlar olarak ilk gençlik yıllarımda belleğimde yer etmişti.

Söz açılmışken İzmir ile Tianjin, Wuhan, Xiamen, Chengdu'yla arasında kardeş kent ilişkisi bulunduğunu, toplamda Türkiye'nin 13 kentinin Çin'in 20 kentiyle kardeş olduğunu belirteyim.

KENAN EVREN VE LI XIANNIAN

1980'lerde uluslararası koşullarının da etkisiyle iki ülke arasındaki ticari ilişkiler gelişmeye başlarken, 1982'de Cumhurbaşkanı Kenan Evren'in ilk dış seyahatini Çin'e gerçekleştirmesi ve Çin'i ziyaret eden ilk Türk cumhurbaşkanı olmasıyla yeni ve parlak bir dönemin başladığı söylenebilir. 1983'te Li Xiannian Türkiye'ye gelen ilk Çin Devlet Başkanı olurken bakanlık düzeyindeki temaslar da yoğunlaşarak sürdü.

1985'te Başbakan Turgut Özal Çin'e giderken mevkidaşı Zhao Ziyang 1986'da iade-i ziyarette bulundu. 1988'de Çin Kültür Bakanı Wang Meng Türkiye'ye geldi, Türkiye Kültür Bakanı Tınaz Titiz Çin'e gitti. 1989'da Türkiye-Çin Konsolosluk Anlaşması imzalandı.

Ziyaretler, 1995'te Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, 1998'de Başbakan Yardımcısı Bülent Ecevit, 2000'de Çin Cumhurbaşkanı Jiang Zemin, 2002'de Başbakan Zhu Rongji ile sürdü. Dışişleri Bakanı İsmail Cem'in kapsamlı Çin ziyaretinin ekonomik iş birliğinin geliştirilmesi yönünde olumlu sonuçlar veren önemli bir adım oluşturduğunu da vurgulayayım.

ERDOĞAN'IN ZİYARETLERİ

3 Kasım 2002 genel seçimlerinin galibi AKP lideri Recep Tayyip Erdoğan'ın 2003 Ocak ayındaki ilk Çin ziyaretinde Cumhurbaşkanı ve ÇKP lideri Hu Jintao'yla görüşmesinden bu yana geçen 18 yılda bu ülkeye en çok giden Türk devlet adamı olması, ikili ilişkilerde alınan muazzam yol konusunda bir fikir verebilir. 21. yüzyıla şimdiden damgasını vuran Kuşak ve Yol İnisiyatifi'nde Türkiye'nin üstlenmiş olduğu vazgeçilmez rol, Zhou Enlai'ın yıllar önceki öngörülü sözlerini de yankılandırıyor aslında: Aşılmayacak engel yok!

Türkiye-Çin arasında diplomatik ilişkilerin kurulmasının 40. yılı olan 2011'in ardından 2012 "Türkiye'de Çin Yılı", 2013 "Çin'de Türkiye Yılı" olarak çeşitli etkinliklerle kutlanmıştı. 50. yıl boyunca ve devamında yaşanacak gelişmeleri, birlikte izleyeceğiz.

Tunca Arslan

Daha fazla göster