Gençliğini sonsuza dek koruyacak bir dil

Gençliğini sonsuza dek koruyacak bir dil

Fransız şair Henri Michaux, ideogramların ve kaligrafi sanatının şiirselliğini yansıtan kitabı "Çin'de İdeogramlar"da (Çev: Orçun Türkay, Norgunk Yay., 2010), "Çin'de dil, tıpkı doğa gibi, göze sunar" der. Çin göstergelerinin "sabırsızlığın inceliğine, doğanın atılımına, farklılığına, benzersiz bir eğilme, sıçrama, doğrulma bilgisine" sahip olduğunu ifade eden Michaux, Çinceyi "tahmin yürütmeye, yeniden yaratıma izin veren, şiire yer açan söz dizimi" şeklinde tanımlar.

Karşılıklı sohbet eden Çinlilerin, kimi zaman elleriyle havaya bazı işaretler çizmesi, "şunu demek istiyorum" anlamında göze de hitap ederek boşlukta izler bırakması, günlük yaşamda sıkça rastlanan bir dil gerçekliğidir. 

Çinceye dair ilk öğrendiğim ve aklımda yer edinen bilgi, ilkokul yıllarıma rastlar; bir yerde "dünyanın en zor dili" olduğu yazıyordu, Everest'in zirvesine tırmanmak daha kolaydı!

Çinli çocukların ana dillerinde okuma-yazmayı Batılı akranlarından bir yıl geç öğrendiği de sonraları edindiğim ürkütücü bilgiler arasındaydı.

Üniversitedeyken Elias Canetti'nin "Körleşme" romanını okuyup, evinden hemen hemen hiç çıkmayan, kendisine kütüphanesinden ibaret bir dünya ve yaşam kuran, sadece kitaplarına iyi baktığı için hizmetçisiyle evlenen Çince uzmanı Prof. Kien'i tanıyınca, romanın başkarakterinin dışa kapalılığı ile Çince arasında da ister istemez bağ kurdum. O zamanki algıma göre, "dünyanın en zor dili" olan Çinceye ancak Prof. Kien gibi, kendisine savaş açan ve mutsuzluk, yılgınlık, umutsuzluk dolu bir evrende kalmayı göze alan biri ilgi duyabilirdi.

2020'NİN YENİ VE POPÜLER SÖZCÜKLERİ

Aradan geçen uzun sürede Çincenin, okuması-yazması, konuşması-dinlemesi, tırmanması-inmesi en zor dünya dili olduğuna dair bilgim değişmedi ama aynı zamanda son derece canlı, dışa açık, yaşayan ve sürekli gelişen sınırsız bir dünyaya karşılık geldiğini de öğrenme fırsatları buldum. Kendi adıma o zevkin çok uzağında olsam da artık Çincenin zevk veren boyutlarının da yeterince farkındayım. Peter Kien, büyük ve Kafkaesk bir istisna; Çince öğrenen yabancılar gayet neşeli, yaratıcı insanlar ve Çince de Han yazı karakterlerinin kökeni konusunda harika bir kitabı bulunan Han Jiantag'ın dediği gibi "gençliğini sonsuza dek koruyacak" bir dil.

Çincenin hep genç kalmasında, "iyi beslenmesinin" ve sürekli araştırmaya konu olmasının, hakkında resmi raporlar hazırlanmasının, başıboş bırakılmamasının da büyük payı var kuşkusuz. Bunun son örneği, Çin Ulusal Dil Kaynakları İzleme-Araştırma Merkezi ile Halkın Günlüğü gazetesinin ortak çalışmasıyla, geride bıraktığımız 2020 yılında en çok kullanılan Çince sözcük ve kavramların belirlenmesi. Buna göre "Halk" ve "Yoksulluğu bitirmek", 2020'de ilk iki sırayı alan Çince sözcükler. Tahmin edileceği gibi birinciliği kimseye kaptırmayan uluslararası sözcük ise "Salgın".

"Yılın 10 yeni sözcüğü", "Yılın 10 popüler sözcüğü", "Yılın 10 çevrim içi sözcüğü" gibi kategorilerde, "Asemptomatik vaka", "Kabin Hastane", "Sağlık karekodu", "Medeni Kanun", "Online ders", "Chang'e-5", "Yüzey temizleme" gibi kavramlar da yılın önde gelenleri arasında.

DİL MESAFESİNİ KISALTMAK

Roland Barthes, 1974'teki Çin ziyareti sırasında tuttuğu notlardan oluşan "Çin Yolculuğu Defterleri"nde (Çev: Sema Rifat, YKY, 2012) Çincedeki reform ve yalınlaştırma çabalarına, Pinyin'e, entelektüellerin dili ile halkın konuşma dili arasındaki ayrıma dair bolca vurgu yapar. Fransız düşünür ve edebiyat teorisyeni, Mao'nun "Parti'deki basmakalıplaşmış üslup" konusundaki eleştirilerinden, kitlelerin yaşayan dilini öğrenmek ve "iyiyi, yaşayanı özümsemek" çağrısına açılan yelpazede ilginç notlar düşer günlüğüne: "Entelektüeller duygu ve düşüncelerini çoğu kez yazılı dilde açıklarlar. Entelektüellerin dili yavan, anlamdan yoksun. Aradaki mesafe de buradan doğar. Düşünme biçimi üstündeki bu mesafeyi kısaltmak gerekir.

Barthes'ın dediği üzere, "düşünülen şeyin çok kesin biçimde dile getirilebildiği" ve alfabesiz bir dil olan Çince, "Yılın 10 yeni sözcüğünün" açıklanmasıyla bile sürekli zenginleşiyor, yeni sesler kazanıyor, "konuşkan göstergeler", yani ideogramlar çoğaldıkça çoğalıyor, bir yandan da Çin Ulusal Dil Kaynakları İzleme-Araştırma Merkezi gibi kurumlar sayesinde "mesafe" kısalıyor.

"MODERNLEŞME", "İLERLEME", "UYUM", "İSTİKRAR"

Çin'de son yılların en popüler sözcükleri "ilerleme", "reform", "kalkınma", "iş birliği", "uyum", "küreselleşme", "zenginleşme", "mücadele", "güvenlik", "güvence", "ortak kazanç", "modernleşme", "istikrar", "kararlılık", "temel değerler", "gelecek", "huzur", "mükemmelleştirme", "diyalog", "dostluk", "çözüm", "siber güç", "ortak rüya"nın aydınlar ve halk arasında mesafesiz biçimde yaygın olarak kullanımı da bunun kanıtı niteliğinde. Çince, soyutluk-somutluk ilişkisini çok kolay kuran, iyiyi ve yaşayanı rahatça özümseyen bir dil. Öğrenmek de Everest'in zirvesine tırmanmaktan daha zor değil.

Tüm CRI Türk dinleyicilerine ve okurlarına mutlu, sağlıklı, huzur dolu bir 2021 diliyorum. Xinnian kuaile!

Tunca Arslan

Daha fazla göster