Global Times

New York’taki Columbia Üniversitesi ekonomi profesörü ve Lancet Covid-19 Komisyonu Başkanı Jeffrey Sachs, yeni koronavirüsün kökenlerini araştırmanın tek meşru hedefinin “SARS-CoV-2’yi anlamak ve salgını sona erdirmek ve gelecekteki salgınları önlemek için birlikte çalışmak olması gerekir.” dedi. Sachs kökenlerin izlenmesinin bir jeopolitik sorunu haline gelmemesi gerektiğine inanıyor. Sachs ayrıca Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) “biyogüvenlik standartlarını değerlendirmek ve laboratuvarlarla ilgili sızıntılardan korunmak için tehlikeli virüsler konusunda devam eden araştırma türleri konusunda şeffaf olması gerektiğini” de belirtti.

GT: Son zamanlarda, Washington koronavirüsün kökenleri konusunda Beijing’e karşı bir dizi saldırı başlattı. Virüsün kökenini belirleme Çin ile ABD arasında gelecek yılın en önemli anlaşmazlık noktası haline mi gelecek? ABD hükümetinin ulaşmayı umduğu gerçek hedefler neler? Bu hedeflere ulaşılabilir mi?

Sachs: Ortada sadece tek bir meşru hedef var; SARS-CoV-2’yi anlamak, salgını sona erdirmek ve gelecekteki salgınları önlemek için birlikte çalışmak. Bunun için bilim insanları ve hükümetler arasında iş birliğine ihtiyacımız var. 

GT: Başkan Biden, ABD istihbarat kurumlarına koronavirüsün kökenlerini inceleme çabalarını yoğunlaştırma emri verdi. ABD’nin istihbarat kurumlarını, bilim insanlarının sorumlu olması gereken bilimsel bir konuyu soruşturma emri vermesi ile ilgili ne düşünüyorsunuz? Biden yönetimi kendisini aklamaya mı çalışıyor? Ya da Amerikan toplumunu Çin karşıtı mücadelesini desteklemek için seferber etmek mi istiyor? Ya da başka bir düşünceleri mi var burada?

Sachs: SARS-CoV-2 kökeni henüz bilinmiyor. Büyük ihtimalle virüs yarasalardan kaynaklandı ama insanlara nasıl bulaştığı bilinmiyor. İki temel hipotez var; ilki doğal bulaşma hipotezi, yani SARS-CoV-2 doğal bir şekilde, yarasalar tarafından insanlara bulaştırıldı ya da yarasalardan aracı bir hayvana ondan da insanlara bulaştı. İkinci hipotez ise, araştırmayla ilgili bir sızma, yani virüs SARS benzeri virüsler üzerindeki bir araştırma sırasında ortaya çıktı. Eğer yarasaları inceleyen bir saha araştırmacısına kazara ile sahada virüs bulaşırsa, bunun olması mümkün. Ya da eğer laboratuvarda üzerinde araştırma yapılan bir virüs bir şekilde laboratuvardan kaçtığında mümkün olabilir.

Her iki hipotez de mümkün. SARS-CoV-2’nin genetiğinde hipotezlerden herhangi birini ihtimal dışı bırakacak hiçbir şey yok. ABD ile Çin, ABD ve Çinli bilim insanlarının bilimsel ortaklığında SARS benzeri virüsleri inceliyordu. Bu ortak araştırma ad laboratuvarlarında ve Wuhan Viroloji Enstitüsü’nde yapılıyordu. Dolayısıyla ABD’nin Çin’i suçlamasının bir anlamı yok. Eğer herhangi bir şekilde inceleme ile ilgili bir sızıntı varsa, bu ABD’nin finanse ettiği bir araştırma sırasında da olmuş olabilir.

ABD ile Çin’in SARS-CoV-2’nin bütün mümkün kökenlerini incelemek için birlikte ve küresel bilimsel toplulukla çalışması gerekir. Eğer bir kaza olduysa, bu bir tarafın diğerini suçlayacağı bir konu değil. Araştırmanın kendisi de iki ülkenin bilimsel iş birliğiydi. Bunun jeopolitik bir sorun haline gelmemesi, aksine birlikte sorun çözme konusu olması gerekir.

GT: DSÖ uzmanları virüsün kökenini bulmak için dört haftalık bir araştırma için Wuhan’a geldi. Gelecekte yapılacak köken inceleme çalışmaları için, Singapurlu siyaset bilimcisi Kishore Mahbubani gibi bazı akademisyenler özellikle ABD olmak üzere öteki ülkelerin de DSÖ ekiplerinin kendi topraklarında her türlü tesise ulaşmasına izin vermeye niyetli olduklarını açıklamaları gerektiğine inanıyor. Bu konudaki düşünceniz nedir?

Sachs: Evet bu doğru. Hem ABD hem de Çin’de SARS benzeri virüsler konusunda dikkate değer araştırmalar vardı, çoğu Çin’in iş birliği yaptığı ve ABD’nin finanse ettiği bu araştırmaların, sızmanın kökenlerine neyin ışık tutacağını görmek için incelenmesi gerekir.

GT: Şu anda, 25 milyon Çinli internet kullanıcısı ABD’deki Fort Detrick Laboratuvarı’nda inceleme yapılması isteğiyle bir dilekçe imzaladı. Fort Detrick’de birçok sorun olduğuna dair haberler var. Burası 2019’da güvenlik sorunları ve ondan sonra gizemli elektronik sigaranın neden olduğu ciğer sorunları görüldü. Burası aynı zamanda tehlikeli virüs araştırmalarının yapıldığı bir yerdi. Bu DSÖ’nün Fort Detrick’te bir araştırma başlatması için yeterli bilgi sağlamış olur mu? Size göre, böyle bir araştırma şimdiye kadar neden yapılmadı?

Sachs: ABD’nin biyogüvenlik standartlarını değerlendirmek ve laboratuvarlarla ilgili sızıntılardan korunmak için tehlikeli virüsler konusunda devam eden araştırma türleri konusunda şeffaf olması gerekir. Tehlikeli virüslerle ilgili araştırma yapan bütün hükümetlerin riskler konusunda şeffaf olması ve biyogüvenlik standartlarını yeniden değerlendirmesi gerekir. Bu, Covid-19’un laboratuvarla ilgili bir sızıntıdan kaynaklandığını söylemek değildir. Ancak bu, şeffaflık ve biyogüvenliğin kendi başlarına önemli olduğunu söylemektir.

GT: Bir süre önce yayınladığınız bir makalede, Covid-19’un kökenleri ile ilgili gerçek konunun, bazı ülkeleri suçlamak ya da aklamak yerine, gelecek salgınların uluslararası iş birliği temelinde nasıl önlenebileceği olduğunu belirttiniz. Size göre, konuyu siyasileştirenler kimler? Kökenlerin belirlenmesi konusunu siyasileştirerek dünyaya hangi sonuçları getirecekler?

Sachs: ABD ile Çin arasında, salgını sora erdirecek adımlar, (örneğin küresel aşı dağıtım yoluyla), ekonomik toparlanma ve küresel sürdürülebilir kalkınma dâhil acilen yakın iş birliğine ihtiyacımız var. ABD ve üst düzey yetkililerinin küresel sorunlar için Çin’i suçlamaya son vermesi gerekir. Bunun yerine, yeni bir iş birliği çağına girmeliyiz. Eğer iki ülke birlikte çalışır ve küresel iyilik için çalışırsa, iki ülkenin de dünyaya verecekleri çok şey var.