CGTN / Jeffrey D. Sachs & Juliana Bartels

G20 maliye bakanları 9-10 Temmuz’da Venedik’te toplandığında dünyayı Covid-19’a karşı aşılamak için bin plan benimsemeliydi. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), İngiltere, Avrupa Birliği (AB), Çin, Rusya ve Hindistan. Bu ülkeler birlikte bütün dünyanın 2022’nin başında tamamen aşılanması için yeterli dazda aşı üretiyorlar. Yine de dünyanın halen bunu yapacak bir planı yok.

Covid-19 Aşısı Küresel Erişim Programı (COVAX) adını taşıyan, aşılama çalışmalarının yoksul ülkeleri kapsaması için yürütülen mevcut küresel çabalar felaket şekilde gerekenin gerisinde kaldı. Aşı üreten ülkeler ürünlerini kendi halklarını aşılamak için kullandı, milyonlarca doz aşıyı yedekte tutarak. Ve aşı üreten şirketler COVAX üzerinden düşük fiyatlarla aşı satmak yerine hükümetlerle gizli aşı satma anlaşmaları yaptı.

Dünya aşı üreten ülkelerin bencilliğinden, şirketlerin açgözlülüğünden ve dünyanın büyük bölgeleri arasındaki temel iş birliği yönetişiminin çökmesinden zarar gördü. ABD hükümeti uzmanlarının (Zoom üzerinden bile) Çin ve Rusya’daki meslektaşları ile bir küresel aşı kampanyası planlamak için görüştüklerinden şüpheliyim. ABD bütün dünyayı korumak için Çin ile birlikte çalışmaktan çok, güya Çin Halk Cumhuriyeti’ni utandırmak için Taiwan’a aşı göndermekle daha çok ilgiliydi.

Mevcut aşılardan etkilenmeyen yeni virüs varyantları çıkarken, bilim insanları küresel aşılamada gecikmenin bütün dünya için yıkıcı olacağı konusunda uyarılarda bulunuyorlardı. İsrailli bilim insanları Pfizer-BioNTech aşısının orijinal virüse karşı yüzde 95 etkiliyken, Delta varyantına karşı sadece yüzde 64 etkili olduğunu bildirdi (dört diğer çalışma yüksek etkinlik düzeyi olduğunu belirtse de).

İyi haber, küresel aşılamanın uygulanabilir olmasıdır. Küresel üretim düzeyleri şimdi her ülkedeki yetişkin nüfusun birkaç ay içinde aşılanmasına yetecek kadar yüksek. Şimdi ihtiyacımız olan şey, lojistik ve finansla desteklenerek, aşı dozlarını, zengin ve yoksul aynı şekilde bütün dünyadaki ülkeler arasında paylaşmak için plan yapmak. Şaşırtıcı bir şekilde, üretici şirketlere ve ülkelere göre beklenen aylık aşı üretimi ile ilgili sistematik, kapsamlı ve güncel resmi rakamlar yok. Gelecek aylardaki muhtemel aşı üretimi ile ilgili tahminlerimizi gerçekte üretilen doz miktarı ve her şirketin açıklamalarına, asıl olarak da basın açıklamaları için yatırımcılara yapılan açıklamalara dayandırıyoruz. Bu tahminden, yüksek düzeyde bir küresel aşı kapsamını gerçekleştirmek için geçici bir zaman çizelgesi tasarladık. COVAX, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), G20 ve aşı üreten ülkelerin aynı miktarda aşı üretmekteki başarısızlığı küresel iş birliğinin dramatik biçimde başarısızlığı anlamına geliyor.

Bizim tahminlerimiz şöyle. DSÖ’nden ve ulusal düzenleyici kuruluşlardan acil kullanım hakkı kazanan ve Temmuz ile Aralık 2021 arasında geniş biçimde uygulanacak Covid-19 aşılarını üreten bütün şirketlerin aylık üretimi ortalama 1 milyar doz civarında olacak.

G20 AŞILAMA KONUSUNDA HAREKETE GEÇMELİ

Dünyanın nüfusu 7,8 milyar ve 5,8 milyarı 15 yaşından büyük. Kapsamlı bir aşılamayı her ülkede yetişkinlerin (15 yaş ve üzeri) yüzde 80’inin aşılanması olarak tanımlarsak, dünyanın 4,6 milyar insanı aşılamayı hedeflemesi gerekiyor. 30 Haziran itibarıyla, 850 milyon kadar kişi tümüyle aşılandı ve 950 milyon kişi daha ilk doz aşılarını yaptırdı. Küresel olarak yetişkinlerin yüzde 80’ini aşılamak için, 6 milyar doz civarında aşı gerekecek.

Bir ön hesap tablosu modeli hazırladık ve bu tabloya göre her ay 1 milyar doz aşı üretilmesiyle ve yaklaşık olarak 6 milyar doz gerektiğine göre, kapsamlı aşılamayı 6 ay içinde -2022’nin başlarında- yapabiliriz. Kesin rakamlar aşıların kombinasyonuna bağlı. Ama bunu ancak dozları ülkelere dağıtmak için bir zaman çizelgesini, aşıları taşımak için bir lojistik planı, her ülkede bir uygulama planı ve bir finans planını içeren bir küresel planlama olursa başarabiliriz.

Afrika’daki durum özellikle acil. Kıtada sadece 16 milyon kadar kişi ya da yetişkin nüfusun sadece yüzde 2’si 30 Haziran itibarıyla tam olarak aşılandı. Bu özellikle Afrika dışındaki yetişkin nüfusun tam aşılanma oranının yüzde 17 olması karşısında, inanılmaz ölçüde düşük; 30 Haziran itibarıyla ABD’de yetişkin nüfusun yüzde 57’si, İngiltere’de yüzde 59’u, AB’de yüzde 40’ı, Rusya’da yüzde 15’i ve Hindistan’da yüzde 6’sı aşılandı.

Ortada büyük bir risk var. Delta varyantı bütün Afrika’da yayılıyor ve aşılama kapsamı büyük ölçüde hızlandırılmazsa muazzam bir faciaya işaret ediyor. Lancet Covid-19 Komisyonu Afrika Görev Gücü Afrika için acilen 300 milyon doz aşı başvurusunda bulundu. Ek olarak, mevcut aşılardan büyük kaçma güçleri olan yeni varyantlar da yakında ortaya çıkabilir. Küresel aşı karşıtı hareket ve yanlış bilgi kampanyaları aşı vurma kararsızlığını artırdı, bu da yeterli doz olsa bile, aşılananların artması gereken kapsamlı küresel aşılanın çok altında kalacak demek.

Kısacası, halen büyük ölçüde tehlike içindeyiz. Bugüne kadar 4 milyon onaylanmış Covid-19 ölümü, dünyanın Covid-19’a açıklık, iş birliği ve tutkuyla yanıt vermemesinin trajik sonucudur. G7 geçen ay 870 milyon doz aşı bağışlamayı vadetti, bu 435 milyon kadar insanı tam olarak aşılamak için yeterli ama halen küresel bir plan olmaktan uzak.