CGTN / Oyeronke Oyebanji

Covid-19 Aşıları Küresel Erişim Programı (COVAX) tarafından Gana, Nijerya ve Fildişi Sahilleri’ne ilk aşıların gönderilmesi, hastalığa karşı halklarını aşılamak isteyen Afrika ülkelerine bir umut ışığı yarattı.

COVAX aşı gönderimini artırırken, Covid-19 aşısına her yerdeki insanların hızlı, adil ve eşit şekilde ulaşması misyonu ihtiyaçlarından fazla aşı siparişi veren zengin ülkeler tarafından tehdit ediliyor. Küresel aşı dağıtımındaki bu endişe verici dengesizlik Afrika’nın toparlanmasını geciktirebilir ve salgını dünya ölçeğinde uzatabilir.

COVAX, dünyanın bundan sakınması için en iyi fırsat. Yeryüzünün bütün nüfusu daha önce hiç aynı anda aynı hastalığa karşı bir aşıya ihtiyaç duymamıştı ve COVAX hükümetleri, küresel sağlık örgütlerini, özel sektörü, bilim insanlarını ve daha birçok başka ortağı aşı geliştirip, üretip dağıtmak için bir araya getirerek bu tehdide karşı konulmasına önemli katkılarda bulunuyor.

AFRİKA BİRLİĞİ KITANIN NÜFUSUNUN YÜZDE 38’İNE YETECEK KADAR AŞI SİPARİŞİ VERDİ

Bu benzeri görülmemiş çabanın başarısını sonunda, on yıllar değilse bile yıllar boyunca ölçeceğiz. Fakat COVAX çoktan 2021 yılında bütün gelir gruplarından ülkelere 2 milyar doz aşı gönderme yoluna girdi ve dünyanın en çeşitli ve aktif biçimde yönetilen aşı araştırma ile geliştirme görevine sahip. Hedef, en etkiye açık insanların bu yılın sonuna kadar Covid-19 aşısını yaptırmalarına sağlamak.

Ancak gelişmekte olan ülkelerin, bazıları nüfuslarını birkaç kez aşılamaya yetecek kadar aşı sipariş eden zengin ülkelerle rekabet etmek zorunda. Aksine, Afrika Birliği (AB) kıtanın nüfusunun sadece yüzde 38’ine yetecek kadar aşı siparişi verdi ve ülkeler bundan daha fazlasını alsalar bile, tedarik hemen mümkün değil. Bazıları hatta aşı üreticilerinin COVAX’a aşı göndermek yerine zengin ülkelerle ikili anlaşmaları yerine getirmeye odaklanabileceklerinden endişe ediyor.

Aşı arzının gecikeceği korkuları Afrika yetkililerinin başka yerlerden aşı bulma çabalarına katkıda bulunuyor olabilir. AB Afrika Aşı Temin Görev Timi’ni kurdu (AVATT), bu Afrika ülkelerinin aşı için ön sipariş verme ve satın almalarını sağlamak için kurulan bir platform. Rusya AVATT yoluyla 300 milyon doz Sputnik aşısı satma önerisinde bulundu ama bu aşıların ne zaman teslim edilebileceği ya da hangi fiyattan satılacağı belli değil. Bu arada, bazı hükümetler ikili anlaşmalar yapma peşinde Güney Afrika, Oxford-AstraZeneca aşısının her dozuna 5,25 dolar ödedi, bu Avrupa ülkelerinin verdiği fiyatın iki katından fazla. Zimbabve Çin Sinopharm aşısını kullanıyor ve Nijerya sağlık yetkilileri Rusya ve Hindistan ile aşı almak için görüşmeler yaptıklarını açıkladı. Bu ikili anlaşmaların çoğunun maliyetleri belirli olmasa da, bunlar satın aldığı aşıları en uygun fiyata almak için müzakere etmeye kararlı olan COVAX dışında yapılıyor.

COVAX’IN AMACI COVID-19 AŞILARINA EŞİT ERİŞİMİ SAĞLAMAK

COVAX merkezi bir mekanizma olarak aşıya eşit erişimi sağlama konusunda başarılı olabilir, ama ülkeler kendi çıkarlarının peşine düşer ya da aşıları başka yollardan satın almaya zorlanırlarsa başarılı olamaz. Bazı ülkeler aşılarını siyasi çıkarlar sağlamak için kullanıyor görünüyorlar. AB, AVATT’ı kurarak liderlik gösterirken, çakışma veya kolektif çabaları zayıflatmaktan kaçınmak için COVAX ile koordinasyona devam etmeli. Aynı zamanda COVAX’ın kendisi de Afrika ülkeleri dâhil düşük ve orta gelirli ülkelere daha çok aşı göndermeye odaklanmalı. Şu anda, COVAX’ın hedefi 2021’in sonuna kadar bu ülkelerin nüfusunun en az yüzde 20’sine yetecek kadar aşı sağlamak. Bu, birçok Afrika ülkesinin beklediğinden az. Afrika Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi bu yıl Afrika nüfusunun yüzde 35’ini, sonunda da en az yüzde 60’ını aşılamayı hedef olarak belirledi. Bu yüksek gelirli ülkelerin hedefleri ile uyumlu.

COVAX sonunda düşük ve orta gelirli ülkelere 2021’de 1,8 milyar kadar doz aşı sağlamayı hedefliyor, bu tedarik ve fon bulmaya bağlı. Afrika ülkelerinin bu nedenle, bu hedeflere ulaşılması için çabalarını COVAX ile uyumlu hale getirmeleri gerekiyor. Bu, salgının mümkün olan en kısa zamanda bitirme ihtimalini sağlarken, aşı güvenliği ile ilgili şeffaflık ve titizliği sağlayacak.

Sonuç olarak, COVAX’ın amacı Covid-19 aşılarına eşit erişimi sağlamak ve Afrika’yı bekletmek adil değil. Avrupa ve ABD’deki toplam vaka sayıları daha fazla olsa da Afrika’nın ön cephede çalışanları ve diğer zayıf grupları koruma ihtiyacı daha az acil değil. Bölgenin nüfusunu aşılamak ne kadar uzun sürerse, dünyayı yeniden tehdit edebilecek yeni koronavirüs varyantlarının çıkma riski daha da büyük olacak.

Birçok ülke anlaşılabilir bir şekilde kendi vatandaşlarının sağlığı ve ekonomik refahını birinci öncelik olarak görüyor. Ama hepimiz güven içinde olana kadar hiç kimse Covid-19’a karşı güven içinde olamayacak.

COVAX halen aşı güvenliğini genişletmek için en iyi aracımız ve zengin ile yoksul ülkelerin aşnı şekilde onu desteklemek zorunda.