CGTN / Huo Zhengxin

Çin’in ulusal yasama organı 13. Ulusal Halk Kongresi (NPC) Daimi Komitesi, geçen hafta perşembe günü birçok gözlemcinin Çin’in yaptırımlarla mücadele etmek için yasal yolları bulmasının ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) liderliğinde Batı’dan artan baskılara karşı yasal kalkan oluşturmasının işareti olarak gördüğü, “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”nı onayladı. 

Okuyuculara yeni kabul edilen “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”nı anlamalarına yardımcı olmak için başlangıçta yasalaştırıldığı arka planı özetlemek istiyorum. Eski ABD Başkanı Donald Trump yönetiminden bu yana, ABD yönetiminin Çin ile ilgili tanımı, küresel liderlik için “sorumlu bir paydaş”tan “birincil stratejik rakibe” doğru önemli ölçüde değişti. Sonuç olarak ABD, Çin’e karşı bir ticaret savaşı yürüttü ve geçen yıllarda Çin kuruluşları ile yetkililerine karşı arka arkaya yaptırımlar uygulayan yasaları kabul etti.

ABD yönetimi, ABD Başkanı Joe Biden görevi devraldıktan sonra da bu politikayı sürdürdü ve Çin ile uzun vadeli stratejik rekabete girmek için hazırlanıyor. Biden, ABD Kongresi’nde yaptığı ilk konuşmasında, “21. yüzyılı kazanmak için Çin ve diğer ülkelerle rekabet içindeyiz.” dedi.

Bununla birlikte, Biden yönetimi Çin politikasında bazı değişiklikler yaptı. Ekonomik konular yerine, değerler ve insan hakları ABD’nin jeopolitik stratejisini uygulamak için temel araçlar olarak kullanıldı. Dahası, Trump’ın aksine Biden, Çin’in yarattığı güçlüğün ölçeğinin ortak eylem gerektirdiğini söyleyerek, müttefikleri bir araya getirmenin önemini belirtti. Bu yüzden, ABD, Avustralya, Birleşik Krallık, Kanada ve Avrupa Birliği’nin (AB) niçin bu yılın başlarında Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi’nde Uygur azınlığa karşı sözde insan hakları suçları yüzünden Çinli kuruluşlara ve yetkililere yaptırım uygulamak için bir araya geldiklerini anlamak zor değildir.

YASA 16 MADDEDEN OLUŞUYOR

Çin’in ABD ve onun bazı müttefiklerinden kaynaklı ciddi güçlüklerle karşı karşıya olduğu dikkate alındığında, Ulusal Halk Kongresi (NPC) Daimi Komitesi mart ayında yıllık raporunda, “yaptırımlara, müdahaleye ve geniş kapsamlı yargı yetkisine karşı bu yıl yabancılarla ilgili mevzuatı hızlandırarak ve Çin yasalarını dengeleyen haksız ve acımasız yabancı yönetmelikleri etkisiz bırakmak için bir sistemik yasal rejim oluşturulacağını” ifade etti.

Bu nedenle Ulusal Halk Kongresi (NPC) Daimi Komitesi’nin “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”nı kabul etmesi, Çin’in ulusal egemenliğini, itibarını ve temel çıkarlarını savunmak amacıyla yasal araçlarını geliştirmek için gerekli ve zamanında atılmış bir adımdır.

“Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”, çok uzun bir yasa değil ve sadece 16 maddeden oluşuyor. Bununla birlikte gönderdiği mesaj hem net hem de güçlüdür. İlk olarak bu yasa, ABD ve onun bazı müttefiklerinin uluslararası yasaları ihlal ederek Çin’e yönelik daha önce uyguladığı tek taraflı yaptırımlara karşı uluslararası yasalara göre haklıdır.

ABD ve müttefiklerinin Çin’e karşı uyguladığı yaptırımlar genellikle, Xinjiang, Tibet veya Hong Kong’daki insan hakları ihlalleri bahanesiyle yapılıyor. Bununla beraber bu iddialar, temelsiz uydurmalara ve ideolojik ön yargılara dayanıyor. Daha da önemlisi bu bölgelerle ilgili sorunlar Çin’in iç işlerini ilgilendiriyor. Diğer ülkelerin iç işlerine müdahale etmemek, devletlerin toprak bütünlüğü ve egemenliğine saygı, Birleşmiş Milletler (BM) Sözleşmesi’nin gereklerine uygun olarak dengeli uluslararası sistemin sütunlarını oluşturduğu için ABD ve onun müttefiklerinin Çin’e daha önce uyguladığı yaptırımlar uluslararası yasaları ihlal etmektedir. 

Buna karşılık Çin’in “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”, ülkenin egemenliğini korumaya ve ABD liderliğinde Batı’nın açık müdahalesi ve baskılarına karşı yasal kapasitesini genişletmeye adamıştır. Bu yüzden uluslararası yasalar altında bu yasanın meşruluğu şüphe götürmez. 

İkincisi, “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”nın kabul edilmesi, Çin’in, şimdi idari kurumları ve yasal organları için ayrımcılığa karşı önlemler alması veya yabancı ülkelerin Çinli kuruluşlar ile bireyler üzerindeki cezai işlemlerine karşı hükümler ya da yargı kararları yayınlaması amacıyla yasal destek ve güçlü koruma sağlayan resmi ulusal mevzuatı var. 

ÇİN’İN BAĞIMSIZ BARIŞÇIL DIŞ POLİTİKA İZLEME TAAHHÜDÜ DEĞİŞMEDİ

“Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası” resmen ilan edilmeden önce, Çin hükümet kuruluşları karşı yaptırım önlemleri uyguluyordu. Örneğin Dışişleri Bakanlığı, ABD ve müttefiklerindeki birkaç kuruluş ile bireylere kısasa kısas yaptırımlar açıkladı ve Ticaret Bakanlığı Güvenilmez İşletme Listesi ve Engelleme Kuralları yayınladı. Ancak bu karşı yaptırım önlemleri, yasal destekten yoksun idari önlemlerden başka bir şey değildi.

Bu bağlamda, “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”nın onaylanması, yasal boşluğu doldurmakta, yabancı yaptırımlara ve diğer cezai yasal işlemlere karşı yasal zemini sağlamaktadır. Gelecekte yabancı bir devlet Çinli kuruluşlara veya bireylere Çin’in egemenliğini ihlal edecek şekilde yaptırım uyguladığında, Çin’in yasal mevzuatı derhal önlem almayı başlatabilir ve bunu yapanlara karşı tepki verebilir.

Çin’in bu tür bir yasayı çıkaran ilk ülke olmadığına işaret etmek gerekiyor. Örneğin Rusya, 2018 yılında “ABD ve/veya Diğer Yabancı Devletlerin Dostane Olmayan Eylemlerine Karşı Önlemlere İlişkin Federal Yasayı” kabul etti. Dahası, ironik biçimde, ABD’nin bazı müttefikleri, örneğin Kanada ve AB, kendi kuruluşlarını ya da bireylerini korumak için ABD’nin uyguladığı yaptırımlara “karşı koymak” için “engelleyici yasalar” çıkardılar. Böyle bir ortamda, “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası” konusunda Ulusal Halk Kongresi (NPC) Daimi Komitesi’ne rapor sunan Çinli temsilci, Yasama İşleri Komitesi’nin yasayı çıkarırken ilgili yabancı mevzuatı dikkate aldığını açıkladı.  

Son ama son derece önemli olarak, “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”nın asla saldırgan bir yasa olmadığını ve son zamanlarda bazı Batılıların Çin’e yönelttiği kinayeli ifadelerden biri olan “savaşçı kurt diplomasisi”nin yansıması olmadığını vurgulamalıyım. Adından da akla getirdiği gibi, yasa, Çin’in yabancı kuruluşlara veya bireylere karşı tek taraflı olarak yaptırımlar başlatması yerine önceki yabancı yaptırımlara karşı koymayı hedefliyor.

Bir başka deyişle, yasa esas itibarıyla Çin’in ABD öncülüğünde Batı’dan gelen artan baskılar karşısında kendi egemenliğini ve yasal çıkarlarını korumak için kabul ettiği bir karşı önlemdir. “Yabancı Yaptırımlara Karşı Çıkma Yasası”, Çin’in bağımsız bir barışçıl dış politika izleme taahhüdünün değişmediğini ve “Barış İçinde Birlikte Yaşamanın Beş İlkesi” temelinde yabancı ülkelerle ilişkilerini iyileştirmeye ve geliştirmeye devam edeceğini açıkça bildirmektedir.