CRI Türk Dış Haberler Servisi

Çin’in Afganistan’ın iç işlerine karışmayan kalkınma odaklı yaklaşımı ve bölge ülkelerini sürece dâhil eden politikası ses getirmeye devam ediyor. Taliban Sözcüsü, Çin’i “dost” olarak tanımladıklarını söyleyerek yatırım ve sınır güvenliği konusunda söz verdi.

Çin Devlet Konseyi Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi, Orta Asya turuna pazartesi günü başladı. Türkmenistan, Tacikistan ve Özbekistan’ı kapsayan ziyaret kapsamında Wang Yi, ilgili ülkelerin dışişleri bakanları ve 20. yılını kutlayan Shanghai İş Birliği Örgütü’nün (SİÖ) yöneticileri ile bir araya gelecek. Ziyaretin içeriğine dair açıklamada bulunan Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Wang Wenbin, gündemde Afganistan başta olmak üzere bölgesel sıcak gelişmeler olduğunu söyledi. Wang Wenbin bu bağlamda “Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve NATO’nun Afganistan’dan aceleyle çekilmesi sonrasındaki oluşan durumla yüzleşmek, ortaklaşa barış ve mutabakatı ilerletmek, terörizm, ayrılıkçılık ve radikal güçler olarak bilinen üç şeytani güce karşı mücadeleyi derinleştirmek, bölgesel güvenlik ve istikrarı sağlamak için bu toplantı özel bir önem taşıyor.” ifadelerini kullandı. ABD’nin bölgeden çekilmesi sonrasında oluşan tabloya dikkat çeken Wang Wenbin, Çin’in ise ülkelerin iç işlerine müdahale etmek yerine saygı duyduklarını sözlerine ekledi.

ABD VE SOVYETLER’E BENZEMEYECEĞİZ

Çin’in önde gelen gazetelerinden Global Times da Devlet Konseyi Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin Orta Asya turu öncesinde yayımladığı başyazıda Beijing yönetiminin Afganistan’a müdahale etmeyeceğinin altını çizdi. ABD ve Sovyetler Birliği’nin işgal girişimlerini anımsatan yazıda “Çin asla böylesine bir yoldan Afganistan’a girmeyecek.”  denildi.

“Çin’in iyi niyetinin aksine Afganistan aynası, ABD’nin şeytani niyetlerini yansıtıyor” başlığını taşıyan yazının devamında şu değerlendirmelere yer verildi:

“Barış İçinde Bir Arada Yaşamanın Beş İlkesi, içi boş bir slogan değildir. Aksine bu, Çin’in karmaşık uluslararası ilişkilerle ile baş etme ilkesidir. Zira bu ülke hem uluslararası gerçekliğe hem de birçok ülkenin ortak çıkarına uygundur. Bu nedenle Barış İçinde Bir Arada Yaşamanın Beş İlkesi, Çin’in diplomasisine yol gösterir ve problemlerin çözümünde işe yarar. Afganistan’ın istikrarı Çin için çıkarları ve endişeleri teşkil ediyor. Mümkün olan en kısa süre içinde Afganistan’da barış ve istikrarın sağlanmasını ve müzakereler ile barışın teşvik edilmesini desteklemek için kesinlikle çaba göstermeye hazırız. Şartlar izin verdiğinde devlet ve özel sektör şirketleri bu ülkede aktif olacak. Birçok komşu ülke Çin ile ekonomik ve ticari yakın ilişkiler kurdu. Afganistan da uzun dönemde bunun dışında kalmayacak.”

AFGANİSTAN, KUŞAK VE YOL’A DÂHİL OLUR MU?

Afganistan’da sürecin istikrara kavuşmasının ardından ticari ve ekonomik ilişkilerin gelişiminde Kuşak ve Yol İnisiyatifi’nin önemli rol alması beklenirken, The Daily Beast sitesi ise projelerin şimdiden masaya geldiğini iddia etti. ABD merkezli haber sitesi Çin’in Afganistan’da Pakistan’a uzanan bir yol inşa etmek istediğini savunarak “Kabil ve Peşaver’i birbirine bağlamak, Afganistan’ın Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’na resmi olarak katılması anlamına gelir.” yorumunda bulundu. The Daily Beast projenin yeni olmadığını ve bu kapsamda görüşmelerin 5 yıl önce dönemin Afganistan Dışişleri Bakanı Salahuddin Rabbani ile yapıldığını ileri sürdü.

Benzer şekilde Global Times gazetesine konuşan Çinli uzmanlar da istikrarın sağlanmasının ardından Afganistan’ın Kuşak ve Yol İnisiyatifi’nin kargo hattı üzerinde olabileceğini dile getirdiler.

TALİBAN: ÇİN BİZİM ARKADAŞIMIZ

Çin’in askeri müdahaleyi seçenek dışı bırakan ve kalkınma odaklı yaklaşımı Afganistan hükümeti kadar Taliban tarafından da takdirle değerlendiriliyor. Taliban Sözcüsü Suhail Shaheen, “This Week Asia” dergisine verdiği mülakatta Çin’i “dost” olarak tanımladıklarını ve gelmesi muhtemel yatırımları korumakla yükümlü olduklarını duyurdu. Taliban Sözcüsü ayrıca kontrol altında tuttukları bölgelerden Çin’e dönük herhangi bir saldırı yapılmasına da izin vermeyeceklerini “Hiçbir örgüt ya da kişiye ABD ve onun müttefiklerine ya da Çin de dâhil olmak üzere diğer ülkelere Afganistan topraklarından saldırı yapılmasına izin vermeyeceğiz.” ifadeleri ile duyurdu.

Taliban’ın Beijing’e gönderdiği sıcak mesajları yorumlayan Kuzeybatı Normal Üniversitesi Asya Merkezi Çalışmaları Enstitüsü’nden Li Jianmin, Çin’in Afganistan sahasında geniş bir oyun alanı kurduğuna işaret etti. South China Morning Post gazetesine demeç veren Alman Marshall Fonu Asya Programı’ndan Andrew Small ise Çin ve Taliban arasındaki ilişkilerin ABD’nin işgal girişimi sonrasında Pakistan’da şekillendiğini aktardı. Andrew Small’a göre ilişkiler her ne kadar 20 yılı geride bıraksa da bölgenin istikrarı göz önüne alındığında Çin’in hızla yatırım yapması mümkün gözükmüyor.