Global Times / Liu Zhongmin

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ordusunun Afganistan’dan çekilmesi sürerken, Washington’da askeri geri çekilmeye karşı çıkanlar seslerini yükseltiyor. ABD’nin “gerilemesinin” savaşın harap ettiği ülkedeki iktidar boşluğunu Çin, Rusya ve İran’ın doldurabileceği dâhil ciddi sonuçlara neden olabileceği konusunda uyarı yapıyorlar. Japon medya kanalı Nikkei Asia’nın haberine göre, ABD Savunma Bakanlığı’nın Hint-Pasifik ilişkilerinden sorumlu bakan yardımcısı David Helvey, geçen hafta perşembe günü ABD Senatosu Silahlı Hizmetler Komitesi oturumunda “Çin Afganistan’la ilgilenmiyor.” dedi ve “Çin’in etkisinin istikrarı güçlendirmek ya da desteklemek yerine zayıflatmak için kullanılabileceği konusundan endişeliyiz.” diye ekledi. Bu Washington’ın Afganistan konusundaki çelişkili tutumunu ve kendi ikilemlerini yansıtıyor.

Bir yandan Washington yarattığı karışıklığa rağmen Afganistan yükünden kurtulmaya çok istekli. Diğer yandan, diğer ülkelerin durumu istikrara kavuşturma çabalarını kabaca iktidar boşluğunda kontrolü ele geçirme tutkusu olarak görüyor.

ABD’nin 9/11 saldırısından sonra verdiği Afgan savaşı yaklaşık 20 yıl sürdü. Bu süre içinde Washington kendi topraklarındaki terörizmi yok etti, ama Afganistan’da bir kargaşa yarattı. ABD, 20 yıl süren bu savaşı kazanamaz. Daha fazla bu savaşa devam etmesi Washington’ın Afganistan sorularını giderek artık yönetemeyecek hale düşmesine neden olur. Dolayısıyla, ABD koşullar olgunlaşmamış olmasa da ABD askerlerini çekiyor. Sorumsuz geri çekilme birçok içler acısı sonuçlara neden oldu. Bunun son örneği sadece yoğunlaşan son terörist saldırılar.

ABD şu anda Orta Doğu ve Batı Asya politikasında ciddi bir ikilem yaşıyor. Afgan sorunu ya da son İsrail-Filistin çatışması ne olursa olsun, Washington Orta Doğu’daki çetin sorunlarla istediği gibi başa çıkabilme kabiliyetini açıkça kaybetti. Başkan Obama’dan Trump ve Biden’a kadar, Washington’ın Orta Doğu ve Batı Asya’daki ayak izlerini azaltması gibi genel bir eğilim görülüyor. Bu eğilim devam ederken, ABD’deki birçok yorum Çin’in Washington’ın bıraktığı boşluğu doldurmaya hevesli olduğunu savunuyor. Ama Beijing, Orta Doğu ve Batı Asya’da ABD’ye meydan okuma rolünü üstlenmeyle hiç ilgilenmiyor.

ÇİN’İN AFGANİSTAN’DA İRAN’LA BAĞLANTI KURMA GİBİ HİÇBİR STRATEJİK DÜZENLEMESİ YOK

Afgan sorunun örnek olarak alalım. Afganistan’daki karışıklıkların temel nedeni ABD iken, Çin her zaman batı komşusunda barışı desteklemeye bağlıydı. Çin’in uluslararası toplumun Afgan sorununu çözümü doğrultusunda çalışma çabalarına katılması herhangi bir iktidar boşluğunu doldurma anlamına gelmez. Çin, Afganistan’da barış ve istikrar görmek istiyor, çünkü batı komşusunda istikrar ve barışı sürdürmek Çin’in ulusal çıkarlarına uyuyor.

Çin Devlet Konseyi (hükümet) Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi, Çin’in Afganistan konusundaki tutumunu bu ayın başında ikinci “Çin+Orta Asya” (C+C5) Dışişleri Bakanları Toplantısı’nda açıkladı. Wang Afganistan’daki barış ve uzlaşma sürecinin her şeyden önce “Afganlar yönetir ve Afganlar sahip olur” ilkesini uygulaması gerektiğini vurguladı. Wang ayrıca Orta Asya ülkelerinin Afganistan’ın yakın komşuları olarak Afgan sorununun nihai çözümüne gerekli katkıları yapması gerektiğini de söyledi. Wang, Shanghai İş Birliği Örgütü’nün (SCO) de Afganistan’da uzun süreli barış ve istikrar için gerekli rolü oynaması gerektiğini de belirtti.

Çin’in Afgan sorununa katılımı Birleşmiş Milletler (BM) ve SCO gibi çok taraflı bir çerçevede yürütülüyor. Çin ilgili ülkelerle Afganistan’daki istikrarı desteklemek için birlikte çalışmayı umut ediyor. Çin’in Afgan sorununa egemen olma gibi bir stratejisi yok.

Ama Washington’daki birçok endişeli kimse, Çin’in bölgeyle ilişkilerini aşırı biçimde yorumlama eğiliminde. Örneğin, ABD Tennesse Cumhuriyetçi Senatörü Marsha Blackburn Çin’in Kuşak Yol İnisiyatifi’ni Afganistan ile İran’a “özgürce erişmek” için kullanma ve bölgece ABD’nin iki rakibini potansiyel olarak bir araya getirme ihtimalini bile gündeme getirdi. Kendisinin geniş hayal gücü Kuşak Yol İnisiyatifi’nin jeopolitik bakış açısından kötü niyetli olarak yanlış yorumlanmasının tipik bir örneği. Çin’in Afganistan’da İran’la bağlantı kurma gibi hiçbir stratejik düzenlemesi yok.

ABD’nin savaşın yükünden kurtulmak için Afganistan’dan sorumsuz ve düzensiz biçimde çekilmesi ülkeyi ve bölgeyi darmadağın etti. Bu arada, diğer ülkelerin ve bölgesel örgütlerin istikrarı güçlendirme çabalarını bir destekleme çabaları ise gözüne battı. Dünya, ABD’nin küçük fikirlerini çok iyi biliyor. ABD, geride bıraktığı kötü karmaşayı görebilir.