CGTN / Daryl Guppy

Çin’in Batı olmadığı açık ama bazı Batılı yorumcular artan bir acılık hissiyle, Çin geçen on yıllarda Batı’ya daha fazla benzemediği için Çin’e sırtını dönüyor. Bu beklenti hiçbir zaman gerçekçi değildi ve Amerika Birleşik Devletleri’ndeki (ABD) yorumcuların bunu anlamasının bu kadar uzun sürmesi şaşırtıcı.

Bu hayal kırıklığı Batılı yatırımcıların Çin’in yatırım piyasalarındaki son değişiklikleri anlama biçimini etkiliyor. Çocukların evde bilgisayar oyunları ile oynamasına izin verilen zamanın kısıtlanması da dâhil bu değişiklikler Tencent ve diğer Çin oyun şirketlerine yapılan yatırımları doğrudan etkiledi. Diğer değişiklikler Alibaba, DiDi Chuxing ve diğer başarılı büyük teknoloji şirketlerine karşı alınan tekelcilik karşıtı kararları içeriyor. Özel eğitim modelinin sona erdirilmesi Batılı yatırımcılara Batı kapitalizminden uzaklaşan kaygan zeminde başka bir kayma olarak göründü.

ÇİN, AVRUPA BİRLİĞİ İLE AYNI ÇÖZÜMLERİ ARIYOR

Hayranlık kültürünün “bitirilmesi” zenginlerin kendileri için muazzam servetler biriktirmektense topluma büyük katkılarda bulunmaları gerektiği önerisi ile tutarlıdır. Bu devletin yürüttüğü ortak toplumsal sorumluluk fikridir. Batı piyasalarında, buna hissedarlar ve onların çevre, toplumsal ve yönetim gündemleri yön verir ve piyasayı düzenleyenlerden sıcak bir destek görür. Yorumcular haklı. Bu çok Amerikan dışı. Öte yandan, çok Çinli.

Gelin bu bilmeceyi derinlemesine inceleyelim çünkü bu yaklaşım birçok Batılı “yatırımcının” Çin ve Çin’de nereye yatırım yapmak gerektiği ile ilgili fikirlerinin temelini oluşturuyor.  Amerikalılar bireysel başarıları topluma karşı herhangi bir yükümlülüğe yeğliyorlar. Hayırseverlik, iyiliğin zengin insan biçimi. Bu toplumsal sorumlulukla aynı şey değil ve çoğu zaman topluma gerçek bir katkıda bulunma arzusundan çok vergi vermekten kaçınmakla ilgili. Amerikalılar kolayca CEO maaşlarının ortalama işçinin ücretinin 300 katı kadar olmasını kabul ediyorlar.

Amerika’da eğitim özel eğitim kurumlarının oyun alanı. Devlet eğitim hizmetleri sürekli olarak az finanse ediliyor, dolayısıyla eğitim eşit bir fırsat değil. Büyük özel zenginliklerin birikmesi ABD bağlamında değerli bir amaç olarak görülüyor. Beklenebileceği üzere, Amerikalı yatırımılar yurt dışında ve Çin’de yatırım yaptıkları zaman da aynı özellikleri arıyor. Bunlar kendi kültürel beklentilerini yansıtan kişilere ve şirketlere fon sağlamayı tercih ediyorlar. Bu yatırımcılar beklentilerinin evrensel olarak paylaşılmadığını gördüklerinde kabaca hayal kırıklığına uğruyorlar. Birçok yatırımcı ve siyasetçi Çin’in ekonomik olarak büyürken Amerikan tarzı “liberal demokrasiyi” benimsemediği zaman oldukça alınıyorlar.

ÇİN, AMERİKA’YI TAKLİT ETME NİYETİNDE DEĞİL

Sorumsuz sosyal medyanın hükümeti zayıflatma ve gasbetmekteki rolü ile ilgili endişeler hiçbir yerde ABD’de olduğu kadar açıkça görülmez. Bu Beyaz Saray’ın yıkım saldırılarının merkezindedir. Ayrıca bu durum, Covid-19 kamu mesajlarını ve aşılamanın etkin biçimde sürdürülmesini engelledi. Avrupa, Avustralya ile başkaları hep bu grupların eylemlerini ve onların büyük veri kaynaklarını kontrolü üzerindeki güçlü etkisini engellemek için hızla politikalar geliştirdi.

Çin’in yaklaşımı ise daha doğrudandır ama sonunda Çin, Avrupa Birliği (AB) ile aynı çözümleri arıyor. Hiçbir hükümet sosyal medyanın politikaları ve gerekli bilgileri çarpıtmasına göz yumamaz. Hiçbir hükümet hayati tüketici bilgilerinin -büyük veri- büyük şirketler tarafından kişisel kazanç sağlamak için toplanması, satılması ve sömürülmesine izin veremez.

Mesaj açıktır: Çin, Amerika’nın birçok niteliğini taklit etme niyetinde değil. ABD’ye yatırım yaptıkları gibi Çin’e yatırım yapanlar siyasi ve toplumsal çevre farklı olduğu için kayba uğrayacaklardır. Ancak, Çin’de toplumsal olarak sorumlu şirketlere ve işlere yatırım yapanlar yeni düzenleme önlemlerinden kaynaklanan hayal kırıklıklarından kaçınabileceklerdir.