CGTN / Bobby Naderi

Çin Devlet Konseyi Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi, 3 Haziran’da dördüncü üçlü diyalog toplantısına video konferans aracılığı ile ev sahipliği yaptı. Görüşmeye Afganistan Dışişleri Bakanı Muhammed Hanif Atmar ve Pakistan Dışişleri Bakanı Şah Mahmud Kureyşi de katıldı.

Toplantının sonunda, üç dışişleri bakanı 8 maddelik bir uzlaşmaya vardı. Buna göre, barış ve uzlaşma sürecine devam edecekler, ilişkileri güçlendirecekler ekonomik ve ticari ilişkileri genişletecekler, Kuşak Yol İnisiyatifi’nin yanı sıra eğitim ve sağlık konusunda iş birliği yapacaklar, Covid-19’a karşı mücadele edecekler, terörizmle mücadeleyi ve güvenlik operasyonlarını güçlendirecekler ve üçlü dışişleri bakanları diyalog mekanizmasını derinleştirecekler.

Hiç hata yapmayın. 8 maddelik uzlaşma Afganistan’da barış ve uzlaşma sürecinin yeniden canlandırılmasına önemli bir katkıdır. Çin’in Afganistan’ın salgınla mücadelesine yardım etme kararı hiçbir ülkenin ciddi biçimde bunu yapmamasına rağmen alındı. Bu önemli çünkü Covid-19 vakaları Afganistan’da yeniden hızla artıyor ve sağlık yetkilileri bir aşı kıtlığının yetişkinlerin üçte ikisini koruma hedefine varmak için 18 ay daha beklemeleri anlamına geldiğini kabul ediyor. Çin’in Afganistan’a daha fazla aşı göndermesi bekleniyor, aynen Çin’in yaklaşık 40 Afrika ülkesine Covid-19 aşısı sağlaması gibi. Ve hayır, bu “aşı diplomasisi” değil.

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve koalisyon müttefiklerinin askerlerini çekmeyi Başkan Joe Biden’ın belirlediği son tarih olan 11 Eylül’den önce tamamlaması bekleniyor. ABD belki kendi çıkarlarını korumak için Afganistan’da küçük bir birlik bırakmaya çalışacak. Afganistan güvenlik kuvvetlerini eğitmek kalmak için bir neden değil. Bazı teknik yardımlar ve finansa ihtiyaç duyulurken, yabancı askerler ve eğitim durumun ekonomisini değiştirmeyecektir.

Askeri birliklerin çekilmesine rağmen tatminsiz gençler arasında şiddet ve radikalleşme potansiyeli yüksek. ABD ordusu ve insansız hava araçları ile yapılan bombalamalar her zaman halkı rahatsız eden kritik bir şeydi ve yeni militanların bulunmasının asli aracıydı. Toplumsal parçalanma ve yoksulluk sadece yeniden inşa, ekonomik kalkınma ve toplumsal kurumlarla çözülebilir. Çin, Afgan hükümetinin bu zorluklarla uğraşmasına yardım etmek istek ve kapasitesine sahip.

ÇİN, PAKİSTAN VE AFGANİSTAN MEVCUT SİYASİ SÜRECİ HIZLANDIRMAYA KARARLILAR

Halka yatırım yapmaktan çok savaşa yatırım yapmak yanlıştır. Yabancı birlikler çekilirken, kırılgan altyapının büyük kısmı yıkılmış durumda ve yeniden inşanın maliyeti salgın ortamından artıyor. Irak, Suriye, Yemen ve Libya’nın dersleri göz ardı ediliyor. Afganistan da tıpkı onlar gibi, başarısız bir devletten başka bir şey olmak için, toplumsal ve ekonomik gelişmeye ihtiyaç duyuyor, gizli hava savaşları ve askeri birliklerin varlığına değil.

Çin’in yardımı, kalkınma projeleri ve yeniden inşa çabaları sadece bütün savaş güçleri çekilince ve güvenlik yeniden sağlanınca başlayabilir. Taliban, ABD liderliğindeki askerler çekildikten sonra bile kazanamaz, ama savaşacak “bazı” Amerikan askerlerine sahip oldukları sürece cesaret bulurlar.  Eski ABD Savunma Bakanı Leon Panetta’nın Haziran 2010’da nasıl Afganistan’da 100’den az El Kaide üyesi kaldığını söylediğini canlı biçimde hatırlayabiliyoruz.

Savaştan kâr edenler Amerika’nın Afganistan’daki sonsuz savaşını desteklemeye devam ediyor. Terörizmle mücadele programlarını meşrulaştırmak için sahte bahaneler uyduruyorlar. Gerçek rezil teröre karşı savaşlarının Afganistan halkı ve bölgenin geri kalanına sadece yıkım ve kıyım getirdiğidir.

Afganistan’ın komşularını göz ardı eden herhangi bir barış süreci, yazılacak mürekkebe bile değmez. Afganistan’da savaşan taraflar arasındaki komşuları da içeren gerçek bir barış süreci önemli başarılarla sonuçlanabilir, çatışmanın harap ettiği bütün ülkede kalıcı bir ateşkese gerginliklerin azalmasına yol açabilir. Birleşmiş Milletler’in (BM) çabalarını zayıflatacak ayrı bir barış süreci yaratmak için girişimde bulunulmaması gerekir. Bu Batı Asya ülkesindeki krizin yalnız ve tek çözümüdür, bunun nedenleri de çoktur.

Çin, Pakistan ve Afganistan arasındaki 8 maddelik uzlaşma Afganistan’ın parçalanmasını istemiyor. Bu uzlaşma ülke ve bölgede güvenlik durumunu iyileştirecek. Çin ve Pakistan’ın Afganistan’da hiçbir kötü niyeti yok; onlar komşu ve bölgesel ortaklar. Üçlü dışişleri bakanları diyalog mekanizmasını derinleştirme ve üç dışişleri bakanı arasında yüz yüze görüşmeler yapma anlaşması bu amaca bağlılığın bir testi olarak hizmet edebilir ve edecek.

Her şeyden öte, Çin, Pakistan ve Afganistan mevcut siyasi süreci hızlandırmaya kararlılar ve müdahalecilerin yokluğu bu anlamlı ilerlemeyi engellemeyecektir. Başka kim bunu desteklerse desteklesin, 8 maddelik uzlaşma planlandığını gibi ilerleyecek. Bölge herhangi bir gecikmeye tahammül edemeyecek kadar yıkım ve kargaşa yaşadı. Siyasi süreç iyi biçimde devam ediyor ve Afganistan’da savaş bitti.