CGTN / Amin Bagheri

Britanya’nın Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılmasından bu yana neredeyse 100 gün geçti. Bu arada, bu olayın Covid-19 salgını ile birlikte verdiği hasarı hesaplamak karmaşık gibi görünüyor. Ama bazı gelişmeler halen bağımsız olarak düşünülebilir ve genel bir değerlendirme yapılabilir. Bu arada AB ve İngiltere yakın bir Brexit sonrası ortaklık düşünürlerken, resmi ayrılıktan sonra 100 güne yakın dönemin olayları Brüksel ile Londra arasında artan farkı gösteriyor.

TİCARET İLİŞKİLERİ

Geçen 100 günde, birçok İngiliz şirketi aşırı gümrük maliyetleri ve ağır ekonomik düzenlemelerle karşılaştı ve Britanya’nın en önemli ticari ortağı olan Avrupa ile ticari ilişkilerin hacmi hızla azaldı. Britanya’dan AB’ye ticaret hacmi Brexit’ten sonraki ilk ayda yüzde 40,7 düştü. AB’den ithalat ise ocak ayında azaldı.

Ticari durum ocak ayı sonundan itibaren düzelmeye başladı. Ama İngiltere merkezli ticaret grubunu Make UK’nin verilerine göre, İngiltere’nin AB’yi terk etmesinden sonraki iki ayda, önde gelen İngiliz şirketlerinin yüzde 74’ü AB piyasaları ile mal ve hizmet alışverişinde gecikmeler yaşadı. Bu şirketin yaptığı araştırma İngiliz şirketlerinin yarısından fazlasının Covid-19 salgını ve gümrük denetimleri nedeniyle engellenen küresel ticaretin maliyetlerinden şikâyet ettiğini gösteriyor. Buna ek olarak, ticari şirketlerin üçte birinden fazlası satışlarını kaybetti ve bu durumun işlerinde bir aşağı gidişe neden olmasından korkuyor. Ama hükümet bu gelişmelerin Brexit’le değil, Covid-19 kısıtlamaları ile ilgisi olduğunu ileri sürüyor.

KUZEY İRLANDA’DAKİ AYRILIKÇI ÇATIŞMA

Kuzey İrlanda’daki ayaklanmanın hızlanmasına geçen hafta kamu mallarının tahribi ve polise saldırı eşlik etti. İrlanda Katolik milliyetçileri ise İngiltere yanlısı Protestanlar arasında ayrılıkçı çatışmanın ve şiddetin yeniden yükselmesi endişeleri arttı. Britanya’nın AB’ye üyeliğini sona erdirdiği geçen ocaktan bu yana Kuzey İrlanda’da Britanya’ya sadık gruplar Britanya mallarını ithal etmenin önündeki engelleri tekrar tekrar protesto ettiler ve bu engeli Hayırlı Cuma Anlaşması’nın ihlali olarak adlandırdılar. Kuzey İrlanda polisinin, eski İrlanda Cumhuriyet Ordusu istihbarat komutanının cenaze törenine katılan İrlanda Cumhuriyetçi Parti (Sinn Fein) liderlerine ceza vermemesinden sonra da çatışmalar arttı. Cenaze töreni geçen yıl sosyal mesafe dâhil tıbbi kısıtlamaların yürürlükte olduğu sırada yapılmıştı. Bu arada, Belfast sokaklarında ayaklanmaların yayılması o kadar endişe verici ki, Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Kuzey İrlanda, İrlanda Cumhuriyeti ve İngiltere liderleri ile birlikte sükûnet çağrısında bulundu ama durumda bir iyileşme olmadı.

BRİTANYA’DAN AVRUPA’YA KABUKLU DENİZ ÜRÜNÜ İTHALATI YASAĞI

AB kısa süre önce Britanya’nın Sınıf B sularından istiridye ithalatını yasakladı. AB’nin uzun zamandır geçerli olan yasalarına göre, AB üyesi olmayan ülkelerden bu tür yumuşakçaların ithalatı ancak yüksek kaliteli sularda yakalanmaları durumunda mümkün. AB halen Britanya Sınıf A sularından, temiz sularda yakalanmış istiridye ihraç etmesine izin veriyor. İstiridye ihraç pazarı yılda 12 milyon dolarlık küçük bir pazar olsa da, birçok denizcinin yaşamını sağlıyor. Güneybatı İngiltere’deki Cornwall kasabasındaki büyük bir istiridye şirketi AB’ye istiridye ihracı yasağından sonra işinin yüzde 99’unu kaybettiğini açıkladı. Daha önce, Britanya medyası Britanya’nın AB’ye ihracatında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 68’lik bir düşüş olduğunu bildirdi. Uzmanlara göre bu düşüşün nedeni Covid-19 salgını ve Brexit’in çakışması idi.

SONUÇ

Britanya 47 yıllık üyelikten sonra AB’yi resmen terk etti. Hükümet AB ile ticari iş birliğinin geleceği konusunda anlaşma yaptığını söylüyor. Mevcut anlaşma Britanya’ya kendi sularında balıkçılık özgürlüğü vermiyor, onu AB standart ve kurallarından muaf kılmıyor ve Britanya’nın diğer ülkelerle bağımsız ticaret anlaşmaları imzalaması için yeterli özgürlük sağlamıyor. Britanya halkı giderek Brexit’in boşuna olduğunu anlayacak. Britanya bu anlaşmada herhangi bir özel ayrıcalık kazanmadı. Egemenliğini sürdürme ya da ülkenin ve kaderinin kontrolünü ele alma diye açıklanan şey bu anlaşmaya getirilen kısıtlamalar karşısında pratik olarak anlamsız. Buna ek olarak, Britanya ve Avrupa arasındaki gerginlikler, iki taraf arasında Covid-19 aşısı ihracatı konusunda anlaşmazlık nedeniyle son aylarda yoğunlaştı ve hâlihazırda sürüyor.

Tek bir kelime ile bu 100 günde olanlar, hiç şüphesiz anlaşmanın iki tarafı için de tatminkâr olmadı. Dahası, 2021’in ilk ayındaki ticaret dengesi beklentileri karşılamadı ve Covid19 İngiltere-AB siyasi etkileşimlerinde önemli bir değişiklik anlamına geldi.