Financial Times / George Parker & Sebastian Payne

Birleşik Krallık, bugün ilk koronavirüs karantinasının yıl dönümünü yaşıyor.

Birleşik Krallık’ın kasaba ve şehirlerinin ölüm sessizliğine bürünmesinden bir yıl sonra, nüfusunu aşılamak için dünyanın büyük bir kısmının önünde gittiğini de not ederek, Johnson kendi aşısını yaptırarak 25 milyondan fazla İngiliz’e katıldı.

“Aşı atılımı”, Johnson’ın anketlerdeki kişisel derecelendirmesini canlandırdı ve Muhafazakâr Parti’ye kamuoyu yoklamalarında İşçi Partisi karşısında puan kazandırdı. Birleşik Krallık, nisan ayında aşı kaynaklarında olacak düşüşe rağmen, bakanların iyimser bir şekilde “büyük Britanya yazı” olarak adlandırdıkları ileri döneme bakıyor.

Johnson hükümetinin 2020 baharında salgının en karanlık anlarında aşı projelerini desteklemek için aldığı kararlar -erken ve ağır yatırımlar- şimdi ustaca bir önlem gibi görünüyor.

Johnson, geçen yıl mart ayında, yaklaşan Covid-19 krizine kuşkulu bir şekilde tepki verdiğinden, tablo çok farklı görünüyordu. Covid-19 vakalarının olduğu bilinen bir hastanede “herkesle” el sıkıştı ve hükümetin daha fazla hastane solunum cihazı sağlama çabasını, münasebetsiz bir şekilde “son nefes operasyonu” olarak adlandırdı.  Eleştirmenler, onun ülkeyi karantinaya almakta geç kaldığını söylediler.

Johnson’ın danışmanlarından biri şöyle konuştu; “Covid’e asla gerçekten inanmadığını söylemek doğru. Bunun ölçeği ve hükümet müdahalesinin değeri konusunda şüpheliydi- tedavinin hastalıktan daha kötü olabileceğini hissetti”.

Johnson hükümeti bir krizden diğerine sendeledi. Başbakanın eski baş danışmanı Dominic Cummings, bu hafta Sağlık Bakanlığının, NHS çalışanları için çaresizce ihtiyaç duyulan kişisel koruyucu ekipmanı temin etmeye çalıştığı için bir “tüten harabe” olduğunu söyledi. Birleşik Krallık’ın test ve izleme sistemi, eksiklikleri nedeniyle ulusal bir şaka haline geldi. Johnson, Covid-19’a yakalandıktan sonra yoğun bakımda kaldı.

KAOSUN ORTASINDA ÖNEMLİ BİR KARAR ALINDI

Bu kaosun ortasında çok önemli bir karar alındı. Downing Caddesi’ndekiler, geçen yıl bahar döneminde, yetkililerin, çoğu toplu testler veya olası Covid-19 tedavileri projesine odaklanarak çaresizce krizden çıkmanın bir yolunu aradıklarını söylediler.

Aşıların tanıtımı çok yapılmadı, çünkü çok az kişi bunların büyük bir fark yaratmak için geliştirilip zamanında teslim edilebileceğine inandı. Avam Kamarası Bilim Komitesi Başkanı Greg Clark, hükümetin yine de olasılıklar konusunda erken bir aşamada uyanık davrandığını dile getirdi.

Clark, Oxford Üniversitesinin öncü profesörü Sarah Gilbert’in geçen yıl şubat ayında ekibinin bir yıl içinde bir aşı bulabileceğinden emin olduğunu, ancak finansman ve devlet desteğine ihtiyacı olduğunu söylediğini hatırlattı. Clark, Downing Caddesi’ni aradı. Kendisine “Endişelenme -bu iş bizde.” denildi.

Eski bir yatırım fonu yöneticisi olan Şansölye Rishi Sunak, yüksek riskli, yüksek ödüllü bir proje olarak aşıların üzerine büyük bahis oynama fikrinin cazibesine kapıldı. Hazine’den bir kişi, “Rishi yatırımcı moduna geçti. Bahislerimizi sürmemiz ve arkasına para koymamız gerektiğini söyledi. Umalım, bir iki tanesi çıksın.” diye konuştu.

Hükümetin baş bilim danışmanı Sir Patrick Vallance, Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’ne (AB) taşeronluk yapmak yerine kendi aşılarını güvence altına alması gerektiğini söyledi. Hükümetin müzakerelerine katılan bir kişi, “Bu ideolojik bir karar değildi ve iyi sonuç verdi. Ama bir de yanlış anladığımızı düşünsenize.” dedi. Vallance, aşıyı keşfetmek, onaylamak, üretmek ve milyonlarcasını teslim etmek için büyük lojistik ile tıbbi zorlukların üstesinden gelinmesi amacıyla yeni ve çevik bir Birleşik Krallık kurumunun gerekli olacağını gösterdi.

Fen bilimlerinde uzmanlaşmış bir risk sermayedarı olan Kate Bingham’ın hükümetin aşı görev gücünün başına atanmasıyla geçen yıl 16 Mayıs’ta büyük an geldi. Bakanların, kayrılan Tory bağlantılarına Covid-19 sözleşmelerini ve işlerini dağıtmakla eleştirildiği bir zamanda, Bingham’ın Hazine Bakanı Jesse Norman ile evli olması, atanmasının şüpheyle karşılandığı anlamına geliyordu. Bingham’a sunulan iş teklifi mektubunda, başbakan ona “hem yerel hem de uluslararası kaynak ve ruhsatlandırma dâhil olmak üzere keşiften klinik deneylere ve dağıtıma kadar aşı geliştirme sürecinin uçtan uca koordinasyonunu sağlama yetkisine sahip olacağını söyledi”.

AŞILAMA PROGRAMI İLK GERİLEMESİNİ YAŞADI

Bingham, “İlerlemek ve gerekli olduğunu düşündüğüm şeyi yapmak için nihai yetkiye sahiptim. Hepsinin olmasa bile pek çoğunun başarısız olacağına dair çok net beklentilerle bir aşı portföyü oluşturuyorduk. Ve hükümet bu riski almaya istekliydi.” dedi. Bingham’ın ekibi Oxford / AstraZeneca ve BioNTech / Pfizer dâhil olmak üzere bir dizi potansiyel aşıya erken bahisler yatırdı ve hükümet araştırma ile testlere fon sağlamayı teklif etti. AstraZeneca’nın CEO’su Pascal Soriot, Birleşik Krallık’ın 100 milyon doz siparişini Avrupa Komisyonu’ndan üç ay önce verdiğini söyledi. AB arayı kapatmak için fazla mesai yapmaya bırakıldı.

Johnson için pek çok şey ters gidebilir. Aşılama programı, geçen hafta ilk gerilemesini yaşadı -nisan için doz arzında bir düşüş- ve AB, Bingham tarafından sipariş edilen bazı AstraZeneca aşılarını ele geçirmek amacıyla Birleşik Krallık’ı bir aşı savaşıyla tehdit ediyor. Virüsün yeni varyantları daha fazla ölüme ve ekonomik yıkıma neden olabilir. Geçen kasım ayında bir iktidar mücadelesinin ardından Downing Caddesi’nden ayrılan Cummings, salgın sırasında hükümetin merkezinde “feci şekilde yanlış giden” şeyi gözler önüne serme sözü verdi.

İşçi Partisi hızlı bir kamu soruşturması için bastırıyor, ancak Johnson’ın mantrası “şimdi zamanı değil” diyor. Aslında, bir tane başlatana ve rapor edene kadar Covid-19 muhtemelen ulusal hafızada kalmayacak. İşçi hükümetinin Irak savaşına ilişkin soruşturmayı başlatması altı yıl sürdü; raporu çatışmadan 13 yıl sonra 2016’da hazırladı.

YouGov anket şirketinin siyasi araştırma direktörü Anthony Wells, kamuya açık bir araştırmanın olası etkisi hakkında “tarih” dedi. Wells, 2024’te yapılacak bir sonraki genel seçim zamanına kadar ülkenin Covid-19 felaketinden çıkacağını savundu; Johnson’ın bunu iyi ve kötü ele alması belirleyici bir faktör olmayabilir. Wells, “Oldukça uzun bir geçmişe bakacak.” ifadesini kullandı. Ancak Muhafazakârların İşçi Partisi karşısında sağlıklı anket puanları kaydetmesiyle, muhalefet partisi figürleri arasında,  Johnson’ın -bir gölge kabine üyesinin söylediği gibi- “bundan kurtuldu”  dedirtecek derin bir hayal kırıklığı var.

Downing Caddesi içinden bir kişi, Johnson’ın, Birleşik Krallık’ın bir yüzyıl içindeki en kötü halk sağlığı krizinin üstesinden gelmeye uygun olmadığını kabul etti, ancak aşılar konusunda doğru kararı verdi ve iyileşme için doğru kişi olabilir. Yetkili, “O, ülkenin büyük geri dönüşünü, büyük İngiliz ruhunu kutlayabilir. Bu krizde, muhtemelen Boris’in en iyi ve en kötüsünü gördük.” dedi.