CGTN / Hannan Hussain

“Çin’i gelişimini engellemenin yolu yok.” Bu, Çin’in iki üst düzey diplomatı Wang Yi ve Yang Jiechi’nin Alaska’da söylenmesinin asla gerekmediğini düşündükleri cümleydi, ama Amerikalı mevkidaşları başka seçenek bırakmadı.

İki tarafın üst düzey diplomatları 18 Mart’ta, ikili serbest düşüşe bir dur deme umuduyla Anchorage’da yüksek düzeyli ilişkiye yeniden başladı. Az tartışmalı ve anlaşıma ihtimali yüksek görüşmelere sahip olma fikri bir beklenti değildi, ancak dirayetli diplomasi araçlarının kullanımı bunu mümkün kılıyordu.

Fakat ABD’nin varsayılan “güç konumu”, üst düzey yöneticilerden biri saygıdeğer siyasi ustalığın bütün temellerinden vazgeçer geçmez, yani Çin heyetini “kamuoyuna şov yapma ve konuları dramatize etme” niyetinde olmakla suçlayınca, erken bir darbe aldı.

Bu sözler ve ifade ettiklerine üst düzey görüşmelerin ilk turu sırasında açıklamalarda ulunan ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ve Ulusal Güvenlik danışması Jake Sullivan karşı çıkmadı. Bu görüşmeler sırasında Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) örtük olarak çatışmayı tercih etmesi nedeniyle Çin-ABD ilişkileri ihtimalinin hepsi sık sık zayıflatıldı.

Böyle kötü bir başlangıç yine de değişimlere açıktır. Ancak taraflı tutumlar farklılıkları yönetme konusunda uygun bir liderlikle karşılaşırsa mümkündür ve Beijing bunu beklemektedir. Çin-ABD ikili dengesinin başarılabileceği konusundaki bir işaretin kimse farkına varmadı.

Washington, sıfır toplamlı çatışmalar çıkma ihtimalini önlediği sürece iki taraf arasında hızlı rekabeti onayladığını ifade etti. Sullivan, “Çatışma istemiyoruz, aksine sert rekabeti memnunlukla karşılıyoruz ve her zaman ilkelerimizi, halkımızı ve dostlarımızı savunacağız.” dedi.

Ancak ABD’nin görüşmelerin gelecek turunda bu kadar açıklıkla davranabilmesi için, Biden yönetiminin Çin’in iddia edilen insani ve ekonomik zorlamalarının örneği olarak kabul ettiği şeyin ne olduğunu açıkça belirtmesi gerekir. Bu, Çin’in Xinjiang, Hong Kong ve Taiwan’daki devlet önlemlerini genel olarak küresel istikrarı ve “kurala dayalı düzeni tehdit eden eylemlerin” kanıtı olarak gören Blinken’ın sert eleştirilerinde, başka her yerden fazla açıktır. 

ÇİN-ABD İKİLİ DENGESİ BAŞARILABİLİR

ABD sınırları içinde küresel barış ölçütlerinin iyi belgelenmiş gerilemesi ise kabul edilmeden geçilmiş; ırkçı şiddetle büyük artış, kamunun güveninin azalması ve demokratik istisnacılık. Deneyimli bir müdahaleden kaçınan taraf olan Beijing, bu gerçekleri sadece Çin’in egemenliği ile ilgili dayanaksız suçlamalar ilgi odağı haline getirildiğinde hatırlatıyor.

Böyle bir diyalog eksenindeki en büyük kayıp denizlerde gerginliğin azaltılması, rekabetçi Çin-ABD ticaret dengelemesi ve yaptırımlar gibi konuların ele alınacağı hayati alanın kaybedilmesidir.

Beijing’in Amerika’nın yönetişimine hesaplı referansı temel bir gerçekliği anlatmak için de gerekliydi; Çin’in egemenliği ile ilgili konular ABD’nin yurt dışındaki liderliğinin bir satış noktası değildir.

Bu ayrımcılık, her iki heyet iklim değişikliği konusunda iş birliği ve özellikle bugün salgın kontrolü metotlarının yollarını araştırırken, yüksek düzeyde karşılıklı tanıma, ortak inceleme ve bir arada yaşamaya hazır olmak için kilit öneme sahip. Her iki konusunun da ulusları aşan niteliği nedeniyle, ABD’nin göstereceği ikili ilişki stratejisi ve tonu her iki tarafın da savunmaya kararlı olduğu evrensel değerleri tümüyle yansıtmak zorundadır.

İletişim tarzlarına rağmen, piyasalardaki yanlış uygulamalar, askeri saldırganlık ve ticaretteki algılar gibi gündemdeki konular hem Çin hem de ABD için büyük endişe kaynakları. Fakat bu konulardan herhangi birinde başarılı bir atılımın temeli her iki tarafın ortak “küresel istikrar” kararlılığına karşı kendi tehdit algılarını nasıl en iyi şekilde tanımlayacaklarına bağlı.

Çinli diplomat Yang Jiechi bu tür bağıntıları hızlı izlemek için bir başlangıç noktası önerdi; “Bırakalım uluslararası kamuoyu uluslararası olmaya devam etsin.”

Yang, tekrarlanan Çin karşıtı sert eleştirilere tepki olarak, “ABD’nin kendi imajını değiştirmesinin ve kendi demokrasisini dünyanın geri kalanına yaymaya son vermesinin önemli olduğunu düşünüyoruz.” dedi. Ancak büyük güç görüşmelerine paralel (ve çoğu zaman çelişkili) yaklaşımlardan vazgeçmek ABD’nin bu imaj oluşturmasına imkân tanıyacak, o zaman 24 Çinli yetkiliye sözde demokrasiyi bastırmaları nedeniyle yaptırımlar getirilmesi gibi önlemler kural temelli çabaları sağlayan değil, engelleyen bir şey olarak görülür.

Hep birlikte ele alındığında, Çin ile ABD arasında nadir bir ikili ilişkiler penceresi en azından karşılıklı iş birliği alanlarını belirleme yönünde bir niyeti açıkça ortaya koymalıdır, o zaman bunun yanı sıra, rekabet ve dönemsel rekabetler de görülebilecek olsa bile.  Anchorage’daki açılış diğer yöndeki bir adımdı. Eğer kamuoyunda puan kazanmak başka bir güne bırakılırsa, diplomatik bir ün kazanılmasına daha iyi hizmet eder.