CGTN / Shokrullah Amiri

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Joe Biden’ın Afganistan’daki “Amerika’nın en uzun savaşına” son verme kararı manşetlere çıktığında, ülkede yaşayan insanlar endişeye düştü ve farklı şekillerde tepki verdi. Afganların çoğu ABD’nin askerlerini çekmesinin gelecekleri için büyük bir tehdit olduğunu ve iç savaş ihtimalini artırdığını düşündü.

Burada yanıt verilmesi gereken bazı kilit sorular şunlar: Afganistan’dan ABD-NATO çekilmesi güvenlik ve finansal yardımın kesilmesi anlamına mı geliyor? Bu geri çekilme Afganistan devletinin çökmesine ve Taliban militanlarının iktidarı ele geçirmesine mi yol açacak? İç savaş çıkacak mı?

Çekilme Afganistan’a yardımın sonunun gelmesi gibi görünmüyor. Bu inanç iki varsayıma dayanıyor. İlki, ABD kendi stratejik kültürüne göre davranıyor ve rakip güçlerin Afganistan’a sızmasını önlemeye çalışacak. İkinci varsayım, Beyaz Saray’dan yapılan bir basın açıklamasında ABD Başkanı’nın çekilmenin ABD’nin Afganistan’ı desteklemesinin zayıflayacağı anlamına gelmediğini açıkça belirtmesine dayanıyor. Biden, Eşref Gani’ye “Afganistan’ın güvenliği ve savunma güçlerinin güçlendirilmesini desteklemeye devam edeceğiz.” dedi. Bu, Aryana News tarafından verilen bir haberde açıkça kanıtlandı. Bu haberde ABD’nin 2022 savunma bütçe önerisinde Afganistan’a 3,3 milyarlık yardımın öngörüldüğü belirtiliyordu. Ayrıca ABD ülke dışından hava saldırıları düzenlemeyi de ihtimal dışı bırakmadı ve NATO büyük ihtimalle Afgan askerlerini Ürdün’de eğitmeye devam edecek (NYT).

Ancak, birçok Afgan politikacının yanı sıra vatandaşların da çoğunluğu gelecekleri hakkında endişeli ve askeri çekilmeyi ülkelerine ciddi bir tehdit olarak görüyorlar. Ama geniş bir açıdan bakarsak, çekilme hem bir tehdit hem de bir fırsat.

TEHDİTLER

Afganistan’dan yabancı askerlerin çekilmesi devam ederken, Taliban şiddetinin ve kontrol ettiği bölgelerin arttığını görüyoruz. Afgan güçlerine yabancı yardımın düzeyinin yetersizliği onlara sahada zarar verebilir.

Afgan politikacılar bir iç savaş ihtimali olduğuna inanıyor. Meclis Başkanı Mir Rahman Rahmani, bu konuda çok uyarıda bulundu. Topyekun bir iç çatışma insan hakları ve kalkınma alanlarında yapılan bütün ilerlemeleri heba edecektir. Bu ayrıca Afganistan’da sıkıştırılan El Kaide ve İŞİD terörist gruplarının yeniden ortaya çıkmasını sağlayacaktır.

Kuzey İttifakı şemsiyesinde Taliban ile çatışmaları bu grubun 1999’da ülkeyi toptan ele geçirmesini engelleyen Taliban karşıtı gruplar arasında da bir yığınak var. Amerikan ordu gazetesi Stars and Stripes, sahip olduğunu ileri süren El Kaide’nin öldürdüğü Tacik komutanı Ahmed Şah Mesud’un oğlu Ahmed Mesud’un şimdiye kadar 100 binden fazla savaşçı ve taraftarın “Direniş2.0” adını verdiği hareketine destek verdiğini iddia ettiğini ve bunun bir iç savaşın koşullarını yaratan derinleşen bölünmeyi artırdığını bildirdi.

Afganlar uzun zamandır zayıf ve çökmüş bir devlette yaşıyorlar. ABD-NATO birliklerinin çekilmesi trajedilerine yeni şeyler ekledi. Afganlar aslında bu duruma alıştı ama şimdi en önemli olan şey iç savaş senaryosu ile 69 binden askerin ve 47 bir sivilin ölerek gösterdiği fedakârlıkla kurulan siyasi sistemin çökmesi senaryosu (AP).

FIRSATLAR

Askeri çekilme yine de Afganistan için birkaç fırsat sunuyor. Taliban’ın ABD-NATO’nun ülkedeki varlığı sırasında bile güvenlik kuvvetlerine ve sivillere karşı vahşi saldırıları insani ve İslami değerlere aykırıydı ve yabancı askerlerin çekilmesi Afganistan’da bir “kutsal savaşın” sürmesinin ahlaki olarak meşrulaştırılmasına zayıflatacak. Afganistan yıllar içinde insanlık dışı saldırılarını “Kâfirlere karşı Cihat” sloganı ile meşrulaştırdı. Bunun aksine, ABD-NATO’nun çekilmesi Afgan güçlerinin daha fazla dini destek toplamasına ve yerel ile uluslararası toplum tarafından tanınmalarına yardım edecek. Taliban bunun olmasından nefret edecek ve bu muhtemelen onları Afgan hükümeti ile barış yapmayı istemeye zorlayacak.

ABD-NATO çekilmesi Afganistan vatandaşları arasında “kendine güven” arzusunu güçlendirecek. Yerel değerleri ve ulusal ruhu kullanarak, özgür ve refah içinde bir Afganistan hayal edilebilir. Hiç şüphesiz yabancılar, çıkarlarına bağlı olarak, ne zaman isterse müdahale edilip çekilebilirler. Bu nedenle, ABD-NATO çekilmesi Afganları kendi ayakları üzerinde durmaktan başka seçenekleri olmadığına ikna edebilir, bu uzun dönemde ulusal kalkınmasına yararlı olabilir.

Afganistan’ın jeopolitiği ve jeoekonomisi büyük güçler için özel bir çekiciliğe sahip. Eğer Afganistan ABD’nin yokluğunda yeni bir krize girerse, Afganistan’ın yanında olacak ve geçişi yapmasını mümkün kılacak başkaları olduğu kabul edilmelidir. Bunlar arasında Rusya ve Türkiye’yi anabiliriz.

SONUÇ

Afganistan’dan ABD-NATO çekilmesinin yarattığı tehditler ortaya çıkardığı fırsatlardan büyük görünüyor. Fırsatlar ise, kendi tehditlerini sunuyor ve görülebilir bir gelecekte istikrarlı, barışçı ve refah içinde bir Afganistan’ı garanti etmiyor.