CGTN / Andrew Korybko

Rusya’nın başkenti Moskova, bugün Afganistan konusunda bir görüşme turuna ev sahipliği yapacak. Bu, Taliban’ın ağustos ayında Afganistan’da iktidarı ele geçirmesinden bu yana Moskova’nın düzenlediği ilk toplantı olacak. Bu konuyla ilgili daha önceki çok taraflı görüşmeler geçen ay Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de, Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (CSTO) ve Shanghai İş Birliği Örgütü arasında yapıldı. Moskova’nın düzenlediği toplantının benzersiz tarafı, ilki Afganistan’ın yeni fiili hükümetini temsil edecek olan Taliban’ı ve ikincisi şimdiye kadar bu tür görüşmelere resmi olarak katılmaktan kaçınan Hindistan’ı kapsayacak olmasıdır.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Afganistan Özel Temsilcisi ve Rusya Dışişleri Bakanlığı Asya Dairesi İkinci Başkanı Zamir Kabulov, herhangi bir ilerleme beklemediğini söyleyerek beklentileri azaltmıştı. Bununla birlikte bu toplantı birkaç sebep nedeniyle önemli. İlk olarak, katılımcıların Taliban’ın barış ve istikrarın çıkarına pragmatik biçimde dâhil olması gereken Afganistan’ın fiili liderleri olduğuna dair sembolik onaylarını temsil ediyor. Bu özellikle, Afganistan’da iktidarı almalarından bu yana Taliban’a yönelik şüpheci yaklaşım sergileyen İran ve Hindistan söz konusu olduğunda çarpıcı bir gözlemdir.  

MOSKOVA’DAKİ AFGANİSTAN KONULU TOPLANTIDAN NASIL BİR SONUÇ ÇIKAR?

İkincisi katılımcılar, Afganistan’ın yaklaşan insani krizini önlemenin acilliğini anlıyorlar. Bu konuda hareket geçilememesi, komşu ülkelere ve potansiyel olarak Avrupa Birliği’nin (AB) ötesine kadar büyük ölçekte mülteci akımına yol açabilir. Ayrıca savaş sonrasında ülkedeki kırılgan durumu kötüleştirebilir ve böylece IŞİD-Horasan, Doğu Türkistan İslami Hareketi (ETIM) ve diğerlerinin büyümesi için alan yaratabilir. Muhtemel bir formül, Taliban’ın verdiği reform sözlerini yerine getirmesi karşılığında ek yardım sözü verilebilir.

Bunlar, Taliban’ın siyasi açıdan daha fazla etnik grubu kapsayıcı hale gelmesini ve kadın haklarına saygı göstermesini kapsar. Taliban, bir dış paydaşın beklediği gibi ülkenin etnik çeşitliliğine orantılı şekilde aldırmadan kendine yakın üyeleri terfi ettirdikten sonra verdiği ilk sözde fazla ilerleme kaydetmezken, ikinci olarak, kadınların eğitim almaya ve belirli alanlarda çalışmaya devam etmesine izin verme sözünde belli bir yere kadar kademeli ilerleme sağladı. Yine de bazı ülkeler, bu alanlarda daha fazla ilerleme sağlanmadan insani yardımın daha da genişletilmesi konusundan rahatsızlık duyuyorlar.

YENİDEN İNŞA SÜRECİ

Yardım basit bir şekilde dağıtılmamalı, ancak sürdürülebilir olmalı ve Afganistan’ın savaş sonrası yeniden yapılanmasına anlamlı bir şekilde yardımcı olmalıdır. Bu karşılıklı fayda sağlayan vizyon, Moskova formatındaki ülkelerin bunu gerçekleştirmek için Afgan ekonomisine yatırım yapma yollarını görebilir. Örneğin, bu ülkelerden bazıları kışlık giyecekler ve diğer temel malları üretmek için tesisler inşa etmeyi düşünebilir. Bu istihdamın yanı sıra uygun maliyetli çok ihtiyaç duyulan ürünleri sağlayabilir. Diğer bir olasılık, Pakistan’ın iklim değişikliğiyle mücadele için ünlü 10 Milyar Ağaç Tsunami programının uluslararası destekle Afganistan’a yayılmasıdır. 

Bu ekonomik boyutu genişleten görüşmelerde, Pakistan, Afganistan ve Özbekistan arasında PAKAFUZ olarak adlandırılan bir demir yolu inşa edilmesiyle ilgili şubat ayında imzalanan anlaşmaya da değinilebilir. Bu olası koridor, Kuşak ve Yol İnisiyatifi’ni tamamlamanın yanı sıra nihayetinde Rusya, Pakistan ve belki de bir gün Hindistan’ı birbirine bağlayacaktır. En kısa sürede bu demir yolunun inşa edilmesi istihdam sağlayacak, tamamlanması Afganistan’ı küresel ekonomiyle bağlamak için yeni bir rota oluşturacak. Bu kesinlikle ülkenin savaş sonrası yeniden yapılanmasını hızlandıracaktır.

RUSYA’NIN BÖLGESEL SORUMLULUĞU

Muhtemelen görüşülecek son konu Taliban’ın bölgesel güvenlik kapasiteleriyle ilgili olacaktır. Taliban uyuşturucu ticaretini durdurma ve ülke içindeki terörist tehditleri kontrol altına alma sözü verdi. Bu, çiftçilerin yoksulluğa düşmesini ve muhtemelen terörist istihdamına müsait hale gelmesini önlemek amacıyla karlı afyon ekimini diğer tarımsal ürünlerle değiştirmesi için uluslararası desteği gerektirecektir. Terörizmle mücadele boyutuna gelince, IŞİD-Horasan örgütünün son zamanlardaki intihar saldırıları, Taliban’ın iç güvenliği sağlamak için mücadele ettiğine dair kaygıları artırdı.

Afganistan’da istihbarat varlıklarına sahip bu dış paydaşlar Taliban ile bilgi paylaşımını düşünebilir. 

Bu hafta Moskova formatında yapılacak görüşmelerden hiç kimsenin umudunu kaybetmemesi gerektiğini bir kez daha vurgulamaya ihtiyaç var. Bir ilerleme mümkün değil fakat hemen gözle görülür bir sonuç çıkmasa ve çoğunlukla Afganistan’ın geleceği konusunda yeni bir siyasi uzlaşma alanında kalsa bile yine de bir tür ilerleme sağlanacaktır. Rusya’nın bu toplantıya ev sahipliği yapması bölgesel bir lider olarak sorumluluğunu teyit ediyor ve Orta, Doğu, Güney ve Batı Asya arasındaki bu çok önemli yerde istikrarı sağlama arzusuna değiniyor. Katılımcı ülkeler dünyaya, Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) başarısız olduğu yerde başarılı olma niyetini gösteriyor.