Yorum: Mehmet Emre Öztürk

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Ordusu’nun Afganistan’dan çekilmesi ile uluslararası toplum ve komşu ülkeler bölgedeki stratejik durumun değişimini yakından izlemeye başladı. ABD kuvvetlerinin ayrılışı kaçınılmaz olarak Taliban’ın bölge kontrolünü yeniden ele geçirmesini engelleyemedi. Afganistan’daki iç durum, tüm tarafların tahmin ettiği gibi, kargaşa ile çatışmayı tırmandırdı ve güç yapısı yeniden şekillendi.

Asya’nın kalbindeki Afganistan’ın karşı karşıya olduğu durum giderek daha endişeli ve karmaşık hâle dönüşürken, büyük güçlerin jeopolitik başlığı altında mevzilenmesi söz konusu. Bu başlık altında gözler tekrar Çin’e çevrilmiş durumda. Taliban’dan gelen açıklamalar ve Çin’in Afganistan yaklaşımı bölgesel ilişkileri yeniden şekillendirebilir.

Taliban sözcüsünün Çin’in Afganistan’a yatırım yapmaya devam etmesine olumlu baktıklarını ve aynı zamanda ilgili taraflara güvenlik garantisi sağlama sözü verdiği bilgisi olmasına rağmen Çin’in Afganistan yaklaşımında ihtiyatlı duruşa sahip olduğunu görmek mümkün.

Çin’in İran Büyükelçisi Chang Hua, Mehr Haber Ajansı’na verdiği röportajda, “Afganistan ve bölge ülkeleri için zorluklar ve fırsatlar var. Buradaki zorluk, müzakerelerinin geri çekilme nedeniyle değişip değişmeyeceği ve kaosa neden olup olmayacağıdır.” açıklaması ile Afganistan’daki çekinceleri gündeme taşımıştı.

CPEC KORİDORU

Afganistan Taliban’ın yarattığı huzursuzluğun, sınır ötesine taşınma ihtimali tüm tarafların çekinceli olduğu bir başlık. Fakat Afganistan Kuşak ve Yol için sadece doğu-batı koridoru içermekle kalmayıp aynı zamanda kuzey-güney bağlantısı içinde büyük bir tablo sunmakta. Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru (CPEC) Kuşak ve Yol İnisiyatifi kapsamında Pakistan ile Çin arasında kara yolları, demir yolları ve enerji boru hatlarının inşasını içeren 62 milyar dolarlık devasa bir proje burada büyük önem arz ediyor. Projenin bir kısmını Afganistan topraklarına genişletmeyi düşünen Çin, bu konuda Kabil ile yakın temaslarını sürdürüyor.

Dikkat çeken projelerin başında, Afganistan ile kuzeybatı Pakistan’daki Peşaver kenti arasında, bir otoyol projesi geliyor. Kabil ve Peşaver’in kara yoluyla birbirine bağlanması, Afganistan’ın CPEC’e katılımını da somutlaştıracaktır.

LAPUS LAZULİ KORİDORU

Beijing-Londra hattında ihracat süresini 12 güne kadar düşüren Orta Koridor, stratejik önemini koruyor. Bu durumda, Asya’dan Avrupa’ya mal sevkiyatının uygun ve ucuz bir yolu olarak Afganistan topraklarından geçen Lapus Lazuli nakliye koridorunun önemi daha da artmaktadır.

17 Ekim 2017’de Aşkabat’ta düzenlenen 7. Afganistan Bölgesel Ekonomik İş Birliği Konferansı’nda (RECCA) Türkmenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ile Afganistan arasında transit geçiş ve taşımacılık iş birliği ile doğu-batı arasında yeni bir koridoru oluşturdu. Ulaşım koridoru, bölgedeki üretimin artırılmasını ve Afganistan ekonomisinin canlandırılmasını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Uzmanlar koridorun Avrasya’nın kuzey-güney ve doğu-batı ana transit-ulaşım ve ticaret yollarıyla entegre olma potansiyeline sahip olduğuna dikkat çekiyorlar.

Orta Koridor’u güçlendirmek isteyen Çin’in Lapus Lazuri yatırımlarını artırması Kuşak ve Yol için büyük kazanımlar sağlayacaktır.