Gazeteci-yazar Mehmet Ali Güller, CRI Türk’te Tuğçe Akkaş’ın hazırlayıp sunduğu “Güne Başlarken” programına konuk oldu. Güller, dünya gündemindeki gelişmeleri değerlendirdi.

Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) yeni başkanı Joe Biden’ın “Geçici Ulusal Güvenlik Stratejik Kılavuzu”nu yayınlandığını hatırlatan Güller, “24 sayfalık bu belge bundan sonra ABD’nin nasıl bir dünya tasavvur ettiğini, nasıl bir dış politika izleyeceğini genel hatlarıyla belirlemiş oldu. Belgede ABD, ‘Biz en büyük, güçlü askeri varlığımızı Pasifik’te bulunduracağız. Bu gücü Avrupa’daki kuvvetimiz izleyecek. Orta Doğu’daki askeri varlığımızı da belirli ihtiyaçlara yanıt verecek kadar bulunduracağız.’ diyor. Bu askeri dağılım, stratejinin ipuçlarını veriyor. Başkan Biden ve Dışişleri Bakanı Blinken’ın konuşmalarıyla birlikte toparlarsak ortaya şöyle bir sonuç çıkıyor:

Bir, ABD için Çin baş rakip. Çin ile uzun vadeli stratejik rekabet içerisinde olacaklarını daha öncede çeşitli vesilelerle zaten ilan etmişlerdi. İkincisi, ABD açısından ‘Askeri gücü Pasifik’ten sonra Avrupa’daki kuvvetlerimiz izleyecek.’ Diyor, bu transatlantik ilişkileri restore etmenin karşılığı aslında. Üçüncüsü de, Orta Doğu’daki çıkarları az sayıdaki askerlerle ve bölgedeki müttefikleriyle koruma. Böyle bir hat izleniyor.” dedi.

NATO GENEL SEKRETERİ STOLTENBERG’İN MESAJI

Güller, ABD ile Avrupa arasındaki transatlantik ilişkilerin kurulup kurulamayacağı konusu için ise şunları söyledi:

“Biden seçim dönemi boyunca Avrupa ile ilişkileri restore etmeyi vurgulamıştı. Yönetime geldikten sonra da bunu çok sık vurgulamaya başladı. ‘ABD döndü, diploması döndü, Avrupa ile ilişkileri düzelteceğiz.’ dedi. Peki, Avrupa ile ilişkiler eskisi gibi olabilir mi? Bu çok mümkün değil. Öyle ABD eskisi gibi NATO aracılığıyla Avrupa’yı baskı altına tuttuğu türden bir ilişkiyi yeniden kurması doğrusu bana çok mümkün görünmüyor. Bunun olmayacağı ile ilgili zaten Avrupalı yetkililerce yapılmış açıklamalar var. Bunlardan en önemlisi, Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in açıklamalarıdır. Borrell, iki yıl önce ‘Frank Sinatra gibi olmalıyız.’ demişti yani My Way (Benim Yolum) şarkısına atıfla bir ülkenin kendi yolunu çizme hedefi ilan etmesi, demek. Avrupa böylece ‘Frank Sinatra olmalıyız.’ diyerek kendi yolunu çizmek istediğini ilan etmişti. Borrell, çok açık bir şekilde ‘Çin’e karşı ABD’nin tarafını tutmayacağız.’ demişti. Aynı Borrell geçen sene de ABD ile ilişkilerin eskisi olmayacağını bir ailenin içindeki fertler gibi değil de eşitler gibi ilişki kurmak istediklerini açık açık söylemişti. İşte ABD bunu kesebilmek için bir yöntem izliyor. ABD Başkanı Biden, Münih Güvenlik Konferansı’nda ‘Rusya, NATO’ya Çin’den daha yakın tehdit.’ dedi. Avrupa’ya yönelik böyle bir tehdit algılaması NATO’nun da araç olarak kullanılacağı bir yapı ile ABD’nin Avrupa’yı eskisi gibi bir transatlantik ilişkiye zorlama hamlesiydi. Bunun yolunun zaten NATO içinde adım adım yapıldığını görüyoruz. Son olarak da NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg’in, ‘Avrupa’yı AB ülkeleri korumuyor ABD, İngiltere, Türkiye koruyor.’ demesi. İşte bu mesajdı. Yani ‘Sen NATO’ya mecbursun, NATO’nun seni koruyan bu üç ülkesine mecbursun. Zaten kendi kendini koruma kabiliyetin yok.’ demiş oldu, Stoltenberg doğrudan Washington adına.”

AB İLE ÇİN ARASINDA “KAPSAMLI YATIRIM ANLAŞMASI” VE ABD

ABD’nin AB’nin Çin ile arasındaki ticaret anlaşması yapmasını istemediğini de belirten Güller, “Aralık 2020’de AB ile Çin arasında ‘Kapsamlı Yatırım Anlaşması’ imzalandı. Biden, başkan seçilmişti ama henüz göreve başlamamıştı. O dönem ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı O’Brien AB’ye uyarıda bulunmuş, ‘Bu kadar acele etmeyin bir ay daha bekleyin. Biden’ın göreve başlamasını bekleyin, bizim tekliflerimizi bekleyin.’ demişti ama AB hiç oralı olmamış Çin ile çok büyük bir ticaret anlaşması yapmıştı. İşte bu tablo, ABD’nin AB’yi yeniden transatlantik ilişkiye zorlamayı acil hale getiriyor. Fakat yeni bir dünyanın kurulduğu süreçte ABD’nin öyle eskisi gibi ilişkiler kurabilmesi pekte mümkün görülmüyor.” değerlendirmesinde bulundu