21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü Terörizm ve Terörizmle Mücadele Araştırmaları Merkezi Başkanı Ünal Atabay CRI Türk’te Tuğçe Akkaş’ın hazırlayıp sunduğu “Güne Başlarken” programına konuk oldu. Atabay, Afganistan’daki son gelişmeleri değerlendirdi.

Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Afganistan’daki hedeflerini gerçekleştiremediğini ifade eden Ünal Atabay, ABD’nin 20 yılın ardından bölgeyi kaos ve istikrarsızlıkla baş başa bırakarak terk ettiğini kaydetti.

“Türkiye, Afganistan’daki jeopolitik konumunu yeniden değerlendirecektir”

1839 yılındaki İngiliz işgalinden bu yana Afgan halkının kaderinin savaş ve gözyaşı olduğunu belirten Atabay’ın açıklamalarından öne çıkanlar şöyle:

“İki asırlık sürede burada İngilizlerin büyük etkisi var, aynı şekilde son 20 yıl içinde de ABD’nin burada büyük istikrarsızlık üreterek bölgeden ayrılması söz konusu.

Türkiye’nin havaalanına talip olduğu süreç içinde ne olacak? Türkiye yeni bir karar mı alacak? Bunu yeni süreçte göreceğiz. ABD geride kontrolsüz bir kaos ortamı bıraktı. ABD, 20 yıldır burada kontrollü kaos politikası izledi. Bu kontrolsüz kaos ile birlikte ABD burada ne amaçlıyor? Çin’in Kuşak ve Yol ile birlikte Batı’ya uzanımını kesmek isteyen bir ABD, aynı şekilde Rusya’nın güneyinde huzursuzluk yaratmak suretiyle Rusya’nın güneyini tehdit eden bir ABD var. Böyle bir ortamda kendi hedefini 20 yıl boyunca gerçekleştirdi bundan sonra bir 15-20 yıl daha iç çatışma, kaosu körüklenecek… ABD bölgeden yer altı unsurlarını, istihbarat unsurlarını ve özel kuvvetlerini bırakarak ayrıldı maalesef. ABD’nin 18 bin-20 bin civarında bu şekilde unsuru ve Taliban ile diğer unsurları tetikleyecek faaliyetleri organize edecek gücü de var. Buradaki istikrarsızlık ve kaos ne yazık ki, devam edecek. Bunun altyapısını hazırlamak üzere ABD, Afganistan’dan çıktı.

Taliban şimdi geçici bir hükümet kuracak, daha sonra belki tüm Afganları kapsayıcı bir orta yol arayışı olacak ama şu bir gerçek Taliban’ın güçlü olacağı bir yönetim karşımıza çıkacak. Taliban’ın bu etkisini parçalamak isteyen de ABD olacak. Belki değişik ittifakların oluşmasını isteyecek bir ABD olacak, nasıl olacak, işte orada bıraktığı unsurlarla.

“ÇİN VE RUSYA TEDBİRLERİNİ ALACAKTIR”

Afganistan’ın komşuları kimler? Pakistan, Çin, Rusya ve İran, en çok buradaki kaostan etkilenecek olan ülkeler. Türkiye de oradaki göçten en çok etkilenen ülke olabilir. Oradaki iç çatışmaya göre de Türkiye oradan çok büyük bir göç dalgasına maruz kalabilir. Bunu zaten Sayın Cumhurbaşkanımız da ifade etti.

Çin ve Rusya’nın çok dikkatli şekilde bölgeyi takip ettiğini düşünüyorum çünkü Taliban ile görüşmeleri oldu. Taliban dini bir örgüt, bugün bizim kabul etmediğimiz bir yapısı var. Ancak sahanın da bir gerçeği olarak karşımıza çıkmış durumda. Türkiye burada bir yol ayrımında. Taliban’ın uluslararası tanınması anlamında zorlanacak. Ama burada Çin ve Rusya için çok bir sıkıntı olmayacak. Çünkü Taliban’ı Çin ile Rusya’ya karşı organize eden, ABD. Dolayısıyla Çin ve Rusya da kendi menfaatleri doğrultusunda tedbirlerini alacaklar. Türkiye de oradaki jeopolitik konumunu yeniden değerlendirecektir. Türkiye’nin gündeminde artık havaalanı olmayabilir, belki farklı politik güçler olabilir. Türkiye hem Batı hem de Çin ve Rusya’yı da düşünerek orada bir denge unsuru olacak şekilde kendi menfaatleri doğrultusunda sahada bulunmayı arzu edecektir. Afganistan ile bizim Kurtuluş Savaşı döneminden bu yana çok tarihi dostluklarımız var.

ÇİN’İN AFGANİSTAN’DAN GEÇEN EKONOMİK KORİDOR YATIRIMLARI

Afganistan çok önemli bir geçiş yolu. Çin’in de oradan geçen önemli bir ekonomik koridoru var, Pakistan’a giden. Çin buna önemli yatırımlar yapıyor. Yani tamamı 100 milyar dolara yakın olan bir projeden bahsediyoruz. Bu Pakistan’daki ekonomik koridor aynı zamanda Afganistan’ın kalınmasına katkı sağlayacak bir ekonomik koridor. Afganistan buna eklemlendiğinde de Orta Asya buna eklemlenebilecek. Çin bu yolla Umman Denizine daha kolay ulaşacak ve bu bir kazan-kazan sistemi. Hâl böyle olunca Afganistan’ın geleceğine dair yapılan yatırımları da engellemeye çalışan bir ABD ile karşı karşıyayız. Afganistan’ın şunun farkında olması lazım, kendi kendilerine bölge ülkeleriyle birlikte bu sıkıntıları aşabileceklerini düşünmeleri gerekir. Bölge ülkeleri içinde Çin, Pakistan, Hindistan, Rusya, İran ve Türkiye’yi kastediyorum.

Dünyanın terör örgütü olarak tanıdığı Taliban karışımızda bir aktör olarak duruyor. Uluslararası tanınırlık, meşruiyet meşelisi de bunun üzerinde tartışılacak. Ben önümüzdeki süreçte orada bir istikrarsızlık yaratılacağını düşünüyorum. ABD’nin oradan çekilmesi aynı zamanda orada kontrolsüz bir kaosun sürdürülmesi stratejisi adına kuruludur. Ben sahada böyle bir senaryo ile karşılaşacağımızı değerlendiriyorum.”