Çin ve ASEAN hattındaki 2 temel meydan okuma

Çin ve ASEAN hattındaki 2 temel meydan okuma

Tayland'ın başkenti Bangkok'ta cumartesi günü sona eren Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) 52. Dışişleri Bakanlar Toplantısı'nda "2025 ASEAN Topluluk Vizyonu" anlaşması onaylandı ve diyalog partnerleri ile iş birliğini sıkılaştırma kararı alındı. ASEAN üyeleri bir kez daha çok taraflı ve serbest ticarete desteklerini beyan ederken taraflar ekonomik bütünleşmeyi sürdürmekte mutabık kaldı.

Çin ile ASEAN arasındaki iş birliğine gelince büyük adımlar atıldı. İki taraf, Çin tarafından önerilen Kuşak ve Yol İnisiyatifi'ni teşvik ederken bölgenin kurallarını şekillendiriyorlar. Çin 10 yıl boyunca ASEAN'ın en büyük ticaret ortağı olurken, ASEAN ise Amerika'yı geride bırakarak 2019'un ilk yarısında Çin'in en büyük ikinci ortağı haline gelmiştir.

GÜNEY ÇİN DENİZİ'NDE RİSKLER VE FIRSATLAR

Çin ve ASEAN bazı konularda ayrılsa da barışçıl bir atmosfer yaratma ve iş birliği konusunda uzlaşıyor. Çin ve ASEAN ortaklığı bu temel üzerine inşa edildiği için iş birliği birçok alana yayılmaya devam ediyor.  Örneğin, Çin ve ASEAN üyeleri kısa süre önce Güney Çin Denizi Tüzüğü Müzakere Metni Tekli Taslağı'nın ilk okumasını bitirdi.

Çin ile ABD arasındaki Güney Çin Denizi müzakerelerinde iyimser olmak için yeterince neden var. Taraflar denizlerde uluslararası düzeni tesis etme ve ikili ilişkileri iyileştirme konusunda uzlaşı sağladı. Diğer yandan gelişen Çin ve ASEAN ilişkileri kimi meydan okumalarla da karşı karşıya. ABD bölgeye müdahale ederken, Çin ve ASEAN da petrol keşif çalışmalarında da anlaşabilmiş değil. Bunun yanında kimi ülkeler müzakerelerden daha fazla çıkar elde etmek uğruna aradaki iletişimi tümden etkileyebilecek hamleler yapıyor. Genel anlamda, hala belirsizliğin olduğu müzakerelerde hem Çin hem de ASEAN dikkatli olmalı.

ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, perşembe günü Çin'in Mekong Nehri'ndeki barajını eleştirerek yapının Güneydoğu Asya'nın aşağı havzasındaki ülkelere zarar verebileceğini belirtti. Pompeo, "Nehir on yıl içindeki en düşük seviyesinde. Bu, Çin'in su akışını durdurma kararıyla ilgili bir sorun." dedi. ABD her zaman Güney Çin Denizi'ne doğrudan veya dolaylı olarak müdahale ediyor. Doğrudan müdahale, Çin'e ait sularda sözde serbest dolaşım operasyonlarının gerçekleştirilmesini içerirken, dolaylı olarak ise bölgeye tatbikat adı altında donanma göndermesini kapsıyor.

ASEAN'IN ÖNÜNDEKİ SEÇENEK

Çin ve ABD arasındaki ilişkiler gelecekte iki meydan okumayla karşı karşıya kalacak. Bunlar ilki tarafların uluslararası düzen ve bölgesel şartlar hakkında stratejik bir uzlaşıya varıp varamayacağıdır. Uluslararası ilişkiler bu yüzyılda eşi görülmemiş değişimleri tecrübe ediyor. ASEAN ülkelerinin Çin-ABD ve Çin-Rusya ilişkileri ve bölgesel düzen hakkında kendi düşünceleri ve endişeleri var. ASEAN'ın Çin ve ABD arasında yapacağı tercih büyük önem taşımaktadır.

İkinci büyük medyan okuma ise Çin ve ASEAN'ın Güney Çin Denizi ve Kuşak ve Yol Girişimi gibi özel başlıklarda uzlaşma sağlayıp sağlamayacağıdır. İki taraf daha fazla mekanizma tesis ederek farklılıkları azaltmalı ya da kontrol altına almalıdır.

Kaynak: Global Times- Li Kaisheng, Shanghai Sosyal Bilimler Akademisi Uluslararası İlişkiler Enstitüsü